بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٧ - فقدان اصطلاح جديد در دو لفظ مطلق و مقيد

كه براى مطلق نموديم شامل عام بشود وجود ندارد، البتّه همانطورى كه گفتيم اين شمول بملاحظه احوال افراد است نه نفس افراد و مصاديق عام.

بنابراين معناى مطلق عبارتست از شيوع لفظ و توسعه‌اش باعتبار معنا و احوال آن ولى اين تعريف نه باينمعنا باشد كه لفظ در آن استعمال شده باشد همچون شيوعى كه از وقوع نكره در سياق نفى استفاده مى‌شود چه آنكه در اينفرض كلام عام بوده نه مطلق.

بيان مراد

حاصل فرموده مرحوم مصنّف در اين عبارت شرح سه نكته مى‌باشد:

نكته اوّل‌

تعريف مطلق و مقيّد.

در تعريف مطلق گفته‌اند:

مطلق عبارتست از لفظى كه دلالت كند بر معنائى كه در جنس خودش شيوع و اطّراد داشته باشد مانند لفظ « رجل » كه معنايش عبارتست از هرذكور بالغى فلذا اگر مولائى به بنده‌اش بگويد: اكرم رجلا.

بنده هرفردى از افراد مذكّر بالغ را اكرام كند ذمّه‌اش فارغ شده و امتثال فرمان مولا را نموده است در مقابل مقيّد لفظى است كه دلالت كند بر معنائى كه واجد شمول و شيوع نباشد مانند لفظ « رجل عالم» كه معنايش هرذكور بالغى نبوده بلكه محدود است بخصوص مردى كه صاحب دانش باشد از اينرو اگر مولى به بنده‌اش بگويد: اكرم رجلا عالما.

وى مجاز نيست هرمردى را اكرام كند بلكه خصوص عالم را بايد مورد اكرام قرار دهد.