بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٦٩ - رأى مشهور از قدماء در مسئله شبهه مصداقيه

مثال‌

مرحوم مصنّف براى آن دو مثال در اينجا ايراد فرموده:

الف: دليلى وارد شده باين مضمون:

كلّ ماء طاهر الّا ما تغيّر طعمه او لونه او ريحه بالنّجاسة.

صدر دليل يعنى « كلّ ماء طاهر» عام بوده و ذيل آن يعنى « الّا ما تغيّر الخ» مخصّص آن مى‌باشد و هركدام از عام و خاصّ از نظر مفهوم و معنا مبيّن بوده و اجمالى ندارند ولى در خارج فردى از آب وجود دارد كه يكى از اوصاف سه‌گانه‌اش (رنگ، بو، طعم) متغيّر شده منتهى نمى‌دانيم با نجاست باين كيفيّت درآمده يا غير نجاست تغييرش داده لذا اگر فرض اوّل باشد قطعا از حكم « كلّ ماء طاهر» خارج بوده و محكوم بنجاست است و در صورتيكه فرض دوّم باشد مشمول حكم عام بوده و بطهارتش حكم بايد نمود.

ب: عامى وارد شده باين مضمون:

على اليد ما اخذت حتّى تؤدّى (هريدى كه بر مالى قرار گرفت ملزم است كه آنرا بصاحب مال برگرداند و در غير اينصورت ضامن است).

و دليل ديگر كه مخصّص آنست باين مضمون رسيده:

ليس على الامين الّا اليمين (شخص امين ضامن نمى‌باشد).

هيچكدام از دو دليل عام و خاصّ از نظر مفهوم و معنا مجمل نيستند ولى در خارج يدى بر مالى قرار گرفته كه در امانى و عدوانى بودنش شكّ داريم لذا اگر امانى باشد از حكم عام كه ضمان است خارج بوده و در فرضى كه عدوانى فرض گردد مشمول حكم عام مى‌باشد.

رأى مشهور از قدماء در مسئله شبهه مصداقيّه‌

بقدماء از اصوليّون نسبت داده‌اند كه ايشان در شبهه مصداقيّه بعام متمسّك‌