بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٣ - شرح دلالت اقتضاء

« راضون » بعنوان خبر براى مبتداء كه « نحن » باشد در تقدير گرفته شود زيرا لفظ « راض » مفرد بوده و صحيح نيست خبر براى « نحن » قرار داده شود.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

و تمام دلالات التزاميّه بر معانى مفرده و مجازات اعمّ از آنكه مجاز در كلمه بوده يا در اسناد باشد مآل و برگشتشان بهمين دلالت اقتضاء است.

سؤال و پرسش‌

اگر در مقام سؤال و پرسش كسى بگويد:

دلالت لفظ بر معناى مجازى از سنخ دلالت مطابقى است پس چطور شما مجاز را از نوع دلالت اقتضاء قرار داديد؟

جواب‌

در جواب مى‌گوئيم:

همانطوريكه گفته شد دلالت لفظ بر معناى مجازى از قبيل دلالت مطابقى است ولى اينكه گفتيم اين دلالت از سنخ دلالت اقتضاء است مقصودمان اينستكه:

دلالت نفس قرينه‌اى كه كلام با آن محفوف است بر اراده معناى مجازى از لفظ از قبيل دلالت اقتضاء مى‌باشد نه دلالت لفظ بر معنا كه بكمك قرينه صورت مى‌گيرد.

خلاصه كلام‌

خلاصه كلام آنكه مناط در دلالت اقتضاء دو چيز است:

اوّل: آنكه دلالت مقصود و مراد باشد.

دوّم: آنكه ظاهر كلام بدون دلالت اقتضاء يا راست نبوده و يا صحيح نباشد.