بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥١ - امر اول اعتبارات در ماهيت

و وجه ناميدنش به « قسمى » آنستكه اين اعتبار قسمى است در مقابل دو قسم اوّل كه بشرط شيئ و بشرط لا مى‌باشند.

بيان مراد

قوله: اذا قيست الى ما هو خارج عن ذاتها: ضمائر مؤنّث به ماهيّت راجعند.

قوله: عند الحكم عليها: ضمير در « عليها » به ماهيّت برمى‌گردد.

قوله: و هى: ضمير به ثلاثة اعتبارات عود مى‌كند.

قوله: و تسمّى حينئذ: ضمير نائب فاعلى به ماهيّت راجع بوده و كلمه « حينئذ » يعنى حين كونها مشروطة بذلك الامر الخارج.

قوله: مشروطة بعدمه: يعنى بعدم ذلك الامر الخارج.

قوله: لا بوجودها و لا بعدمها: ضمائر مؤنّث به حرّيّت عود مى‌كنند.

قوله: فى وجوب الصّلوة عليه: ضمير در « عليه » به انسان عود مى‌كند.

قوله: فهو لا بشرط بالقياس اليها: ضمير « هو » به انسان و در « اليها » به حرّيّت راجع است.

قوله: الآتى ذكره: صفت است براى « لا بشرط مقسمى».

قوله: و انّما سمّىّ قسميّا: ضمير نائب فاعلى در « سمّى » به اعتبار ثالث راجع است.

قوله: لانّه قسم فى مقابل القسمين: ضمير در « لانّه » به اعتبار ثالث راجع است.

قوله: و هذا ظاهر لا بحث فيه: مشار اليه « هذا » تقسيم ماهيّت به سه قسم مذكور مى‌باشد.

متن: ثمّ انّ لهم اصطلاحين آخرين معروفين:

١- قولهم: « الماهيّة المهملة».

٢- قولهم: « الماهيّة لا بشرط مقسمي».