بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٦ - توهم و اشتباه برخى در معناى استغراق جمع محلى بال

شرح نكته اوّل‌

برخى از ارباب دانش اينطور خيال كرده‌اند كه جمع معرّف بالف و لام مانند: العلماء در مثال « اكرم العلماء» و هرجمع ديگرى كه ادات عموم داشته باشد نظير: اكرم جميع الرّجال.

يا: اكرم كلّ طلبة.

عمومش بملاحظه مراتب جمع مى‌باشد نه بلحاظ افراد بطورى حكم شامل هرتك تك از مصاديق گردد بنابراين بعقيده ايشان معناى « اكرم العلماء» اينستكه: اكرم كلّ جماعة جماعة من العلماء.

در نتيجه بر مكلّف لازم است در هراكرامى كه مى‌كند لااقلّ جمع سه نفرى را مورد اكرام قرار دهد فلذا اگر در يكى از اكرام‌ها يك يا دو نفر از علماء را اكرام نمايد امتثال و اطاعت نكرده و همانطورى كه گفتيم حصول امتثال صرفا باين است كه در هرامتثالى جماعتى را كه اقلّ افراد آنها سه نفر است اكرام كند از اينرو مى‌توان گفت اگر تعداد علماء ٣٠٠ تن باشد بر مكلّف لازم است صدتا گروه سه نفرى را در طى صد امتثال اكرام نمايد و وى مجاز نيست در يكى از امتثال‌ها بكمتر از سه‌تا اكتفاء نموده و دو نفر را مثلا مورد اكرام قرار دهد.

شرح نكته دوّم‌

منشاء اين توهّم آنستكه اينقائل معناى جمع را با جماعت اشتباه كرده و جمع محلّى بالف و لام را جماعت محلّى بالف و لام پنداشته و اينطور خيال كرده كه ادات عموم وقتى بر سر جماعت داخل شوند استغراق مصاديق و افراد جماعت از آن استفاده مى‌شود همانطورى كه اگر اين ادات بر سر مفرد درآيند عموم بلحاظ تك‌تك افراد استفاده مى‌شود.

قوله: فيشمل كلّ جماعة جماعة: ضمير فاعلى در « يشمل » به استغراق جمع راجع است.