بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٨ - توهم و اشتباه برخى در معناى استغراق جمع محلى بال

ترجمه:

فساد توهّم مذكور

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ولى توهّم مذكور فاسد و بى‌اساس است زيرا بين تثنيه و جمع فرق مى‌باشد چه آنكه تثنيه دلالتش بر دوتائى است كه هم از جانب قلّت محدود بوده و هم از طرف كثرت بخلاف جمع زيرا اينكلمه صرفا از طرف قلّت محدود است چه آنكه اقلّ مدلول جمع سه‌تا است و امّا از جانب كثرت هرگز براى آن حدّى وجود ندارد بدليل آنكه هرفردى از افراد را هرچه هم متكثّر باشد فرض نمائى مرتبه‌اى از مراتب جمع محسوب مى‌شود يعنى بآن جمع واحد يا جماعت واحدة اطلاق مى‌شود حتّى اگر جميع افراد كلّا از آن اراده شوند كلّ افراد مرتبه واحدى از آن بحساب مى‌آيند نه آنكه بعنوان مجموع مراتب جمع ملاحظه شوند.

در نتيجه بايد بگوئيم:

معناى استغراق جمع اينستكه نبايد بحدّ خاصّى از حدود جمع و مرتبه دانى و اقلّى از آن اكتفاء كرده بلكه اعلى مراتبش مقصود مى‌باشد بنابراين استغراق جمع به آخرين آحاد و افراد منتهى شده نه بآخرين مراتب زيرا بملاحظه جميع افراد صرفا يك مرتبه بيشتر وجود نداشته نه آنكه مراتب متعدّدى متحقّق باشد و تنها يك حدّ بوده و آن حدّ اعلى است نه آنكه حدود متكثّرى در بين باشد لذا مى‌توان گفت كه استغراق در جمع از اينجهت همچون استغراق مفرد بوده و در هردو معناى آن عدم وقوف بر حدّ خاصّ بوده كه مى‌بايد به آخرين آحاد و افراد منتهى شد.

بلى، فرقى كه بين ايندو وجود دارد اينستكه با هم در عدم استغراق متفاوتند زيرا عدم استغراق در مفرد موجب آنستكه بر يك فرد اكتفاء شود ولى در جمع عدم استغراق معنايش اكتفاء به اقلّ جمع كه سه‌تا است مى‌باشد.

بيان مراد

حاصل فرموده مرحوم مصنّف در تضعيف توهّم مذكور اينستكه: