بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٢ - مسئله تعدد شرط و اتحاد جزا

آيا صحيح است كه بجاى همه بيكى از آنها اكتفاء شود يا اين امر جايز نيست؟

و اين مسئله ديگرى است غير از آنچه قبلا گذشت و مى‌بايد آنرا به مسئله « تداخل مسبّبات» نام نهاد و از ملحقات مسئله قبلى قرار داد.

و قاعده در اينجا نيز همچون آن جا عدم تداخل مى‌باشد.

و سرّ آن اينستكه:

سقوط واجبات متعدّد بواسطه فعل واحد اگرچه آنرا بنيّت امتثال تمام بياورد محتاج به دليل خاصّ بوده كه بدون آن نمى‌توان بآن قائل شد زيرا تداخل بر خلاف قاعده مى‌باشد، چنانچه در اغسال متعدّد روايت وارد شده كه اگر در بين آنها غسل جنابت باشد بمجرّد غسل جنابت مى‌توان از باقى اغسال اكتفاء نموده و آنها را اتيان ننمود.

و نيز در دليل ديگر وارد شده كه اگر اغسال متعدّد در ذمّه كسى باشد مى‌تواند بانجام يك غسل اكتفاء كرده و باقى را ترك كند و بهرتقدير در صورت فقدان دليل خاصّ هروجوبى يك امتثال عليحدّه لازم داشته يعنى امتثال هريك ما را از اتيان و اطاعت ديگرى بى‌نياز نخواهد نمود اگرچه واجبات در اسم و حقيقت با هم مشترك باشند.

بلى، البتّه از اين قاعده موردى كه بين دو واجب نسبت عموم و خصوص من وجه بوده و دليل هريك از ايندو نسبت بمورد اجتماع مطلق باشد استثناء شده است مثل اينكه در دليلى اينطور بيايد:

تصدّق على مسكين (بر مسكين صدقه بده).

و سپس در دليل ديگر آمده باشد:

تصدّق على ابن سبيل (بر ابن سبيل صدقه بده).

حال اگر شخص واحدى جامع عنوانين بود يعنى هم مسكين بوده و هم ابن سبيل باشد تصدّق بر او مسقط هردو تكليف است يعنى هم دليل اوّل را امتثال نموده و هم دليل دوّم را اطاعت كرده است.