بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٦ - شرح دلالت تنبيه

دقّت السّاعة العاشرة (ساعت وقت ده را اعلام كرد).

اين عبارت را در وقتى مى‌گويند كه متكلّم با مخاطب در ساعت ده وعده و قرارى گذارده، حال با اين عبارت بر حلول موعد تنبيه مى‌نمايد.

يا مثلا مى‌گويد:

طلعت الشّمس (خورشيد درآمد).

اين عبارت را بكسى مى‌گويد كه هم اكنون از خواب برخاسته لذا غرض متكلّم اينست كه وقت نماز صبح گذشت.

يا مثلا مى‌گويد:

انّى عطشان (من تشنه هستم).

اين عبارت را وقتى متكلّم القاء نمود دلالت مى‌كند بر اينكه وى طالب آب مى‌باشد.

و از همين باب است ذكر خبر براى بيان لازم فائده آن مثل اينكه متكلّم بمخاطب بگويد:

انّك صائم (تو روزه‌دار هستى).

اين عبارت را متكلّم گفته است براى اينكه بيان كند وى به صائم بودن مخاطب آگاه است.

و از همين باب است كنايات زمانيكه مراد حقيقى و معناى موضوع‌لهى مقصود بافاده بوده و سپس آنرا از چيز ديگرى كناية ذكر كرده باشند.

بيان مراد

قوله: او صحّته عليها: ضمير در « صحّته » به كلام و در « عليها » به دلالت تنبيه راجع است.

قوله: ما يقطع معه: ضمير در « معه » به ماء موصوله عود مى‌كند.

قوله: عدم ارادته: ضمير مجرورى در « ارادته » به ذلك اللّازم راجع است.