بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤١ - فصل سوم نحوه استعمال عام مخصص در باقى افراد

علماء در آن اختلاف نموده و بينشان اقوال بسيارى پيدا شده:

از جمله: برخى فرموده‌اند: اين استعمال مطلقا مجازى است.

بعضى ديگر گفته‌اند: استعمال مزبور حقيقى مى‌باشد.

پاره‌اى ديگر تفصيل داده و اظهار نموده‌اند:

فرق است بين عامّى كه بمخصّص متّصل تخصيص داده شده و عامّى كه مخصّصش منفصل باشد: اگر تخصيص باوّلى (مخصّص متّصل) صورت گرفته باشد استعمال عام در باقى افراد حقيقت بوده و در غير اينصورت مجاز مى‌باشد.

دسته‌اى ديگر از حضرات عكس اين تفصيل را فرموده‌اند:

بيان مراد

قوله: استعمال العام فى المخصّص: كلمه « مخصّص » بصيغه اسم مفعول مى‌باشد.

قوله: انّ المخصّص بقسميه: كلمه « مخصّص » بصيغه اسم فاعل بوده و مقصود از « قسميه » متّصل و منفصل مى‌باشد.

قوله: بعض ما يشمله ظاهره: ضمير مجرورى در « ظاهره » به عام راجع است.

قوله: فى انّ هذا الاستعمال: يعنى استعمال عام در بعض افراد (مقصود افراد غير خاصّ مى‌باشد).

قوله: و اختلف العلماء فيه: ضمير در « فيه » به هذا الاستعمال راجع است.

قوله: انّه مجاز: ضمير در « انّه » به هذا الاستعمال عود مى‌كند.

قوله: مطلقا: در مقابل تفصيلى است كه بعدا نقل شده يعنى چه مخصّص متّصل بوده و چه منفصل باشد.

قوله: فان كان التّخصيص بالاوّل: مقصود از « الاوّل » مخصّص متّصل است.

قوله: فهو حقيقة: ضمير « هو » به استعمال عام در باقى افراد راجع است.

قوله: دون ما كان بالثّانى: يعنى دون تخصيص حصل بالثّانى و مقصود از