الحكمة المتعالية في الأسفار العقلية الأربعة
(١)
٢ ص
(٢)
٢ ص
(٣)
٢ ص
(٤)
١١ ص
(٥)
١١ ص
(٦)
١٢ ص
(٧)
١٢ ص
(٨)
١٣ ص
(٩)
١٩ ص
(١٠)
٢٣ ص
(١١)
٢٦ ص
(١٢)
٢٦ ص
(١٣)
٣٠ ص
(١٤)
٣٦ ص
(١٥)
٣٧ ص
(١٦)
٣٧ ص
(١٧)
٣٩ ص
(١٨)
٣٩ ص
(١٩)
٣٩ ص
(٢٠)
٤٠ ص
(٢١)
٤٠ ص
(٢٢)
٤١ ص
(٢٣)
٤١ ص
(٢٤)
٤٢ ص
(٢٥)
٤٤ ص
(٢٦)
٤٦ ص
(٢٧)
٤٨ ص
(٢٨)
٤٨ ص
(٢٩)
٥١ ص
(٣٠)
٥٦ ص
(٣١)
٥٧ ص
(٣٢)
٥٧ ص
(٣٣)
٥٧ ص
(٣٤)
٦٠ ص
(٣٥)
٦٣ ص
(٣٦)
٦٣ ص
(٣٧)
٦٣ ص
(٣٨)
٦٤ ص
(٣٩)
٦٧ ص
(٤٠)
٦٨ ص
(٤١)
٦٨ ص
(٤٢)
٦٩ ص
(٤٣)
٧٠ ص
(٤٤)
٧١ ص
(٤٥)
٧٢ ص
(٤٦)
٧٣ ص
(٤٧)
٧٤ ص
(٤٨)
٧٥ ص
(٤٩)
٧٥ ص
(٥٠)
٧٦ ص
(٥١)
٧٧ ص
(٥٢)
٧٨ ص
(٥٣)
٨٠ ص
(٥٤)
٨٢ ص
(٥٥)
٨٢ ص
(٥٦)
٨٢ ص
(٥٧)
٨٣ ص
(٥٨)
٨٣ ص
(٥٩)
٨٣ ص
(٦٠)
٨٤ ص
(٦١)
٨٤ ص
(٦٢)
٩٠ ص
(٦٣)
٩٢ ص
(٦٤)
١٠٠ ص
(٦٥)
١٠٠ ص
(٦٦)
١٠٢ ص
(٦٧)
١٠٢ ص
(٦٨)
١٠٢ ص
(٦٩)
١٠٣ ص
(٧٠)
١٠٥ ص
(٧١)
١٠٥ ص
(٧٢)
١٠٦ ص
(٧٣)
١٠٧ ص
(٧٤)
١١٠ ص
(٧٥)
١١٨ ص
(٧٦)
١١٨ ص
(٧٧)
١٢٣ ص
(٧٨)
١٢٣ ص
(٧٩)
١٢٤ ص
(٨٠)
١٢٥ ص
(٨١)
١٣٣ ص
(٨٢)
١٣٣ ص
(٨٣)
١٣٣ ص
(٨٤)
١٣٤ ص
(٨٥)
١٣٤ ص
(٨٦)
١٣٥ ص
(٨٧)
١٣٦ ص
(٨٨)
١٤٢ ص
(٨٩)
١٤٤ ص
(٩٠)
١٤٥ ص
(٩١)
١٤٩ ص
(٩٢)
١٤٩ ص
(٩٣)
١٤٩ ص
(٩٤)
١٥٠ ص
(٩٥)
١٥١ ص
(٩٦)
١٥٥ ص
(٩٧)
١٥٧ ص
(٩٨)
١٥٧ ص
(٩٩)
١٥٨ ص
(١٠٠)
١٥٩ ص
(١٠١)
١٦٠ ص
(١٠٢)
١٦١ ص
(١٠٣)
١٦٢ ص
(١٠٤)
١٦٥ ص
(١٠٥)
١٦٧ ص
(١٠٦)
١٦٩ ص
(١٠٧)
١٦٩ ص
(١٠٨)
١٧١ ص
(١٠٩)
١٧٢ ص
(١١٠)
١٧٢ ص
(١١١)
١٧٤ ص
(١١٢)
١٧٥ ص
(١١٣)
١٧٦ ص
(١١٤)
١٨٠ ص
(١١٥)
١٨٠ ص
(١١٦)
١٨٠ ص
(١١٧)
١٨١ ص
(١١٨)
١٨١ ص
(١١٩)
١٨١ ص
(١٢٠)
١٨١ ص
(١٢١)
١٨١ ص
(١٢٢)
١٨٢ ص
(١٢٣)
١٨٢ ص
(١٢٤)
١٨٢ ص
(١٢٥)
١٨٨ ص
(١٢٦)
١٨٩ ص
(١٢٧)
١٩٠ ص
(١٢٨)
١٩٣ ص
(١٢٩)
١٩٨ ص
(١٣٠)
١٩٩ ص
(١٣١)
١٩٩ ص
(١٣٢)
٢٠٩ ص
(١٣٣)
٢٢١ ص
(١٣٤)
٢٢٧ ص
(١٣٥)
٢٢٧ ص
(١٣٦)
٢٢٨ ص
(١٣٧)
٢٢٨ ص
(١٣٨)
٢٢٩ ص
(١٣٩)
٢٣٢ ص
(١٤٠)
٢٣٢ ص
(١٤١)
٢٣٣ ص
(١٤٢)
٢٣٤ ص
(١٤٣)
٢٣٨ ص
(١٤٤)
٢٣٨ ص
(١٤٥)
٢٣٨ ص
(١٤٦)
٢٤١ ص
(١٤٧)
٢٤٥ ص
(١٤٨)
٢٤٨ ص
(١٤٩)
٢٤٩ ص
(١٥٠)
٢٤٩ ص
(١٥١)
٢٥٤ ص
(١٥٢)
٢٥٦ ص
(١٥٣)
٢٥٧ ص
(١٥٤)
٢٥٨ ص
(١٥٥)
٢٥٩ ص
(١٥٦)
٢٥٩ ص
(١٥٧)
٢٦٠ ص
(١٥٨)
٢٦٠ ص
(١٥٩)
٢٦٠ ص
(١٦٠)
٢٦٣ ص
(١٦١)
٢٦٣ ص
(١٦٢)
٢٦٤ ص
(١٦٣)
٢٦٤ ص
(١٦٤)
٢٦٤ ص
(١٦٥)
٢٦٤ ص
(١٦٦)
٢٦٧ ص
(١٦٧)
٢٦٧ ص
(١٦٨)
٢٦٩ ص
(١٦٩)
٢٦٩ ص
(١٧٠)
٢٧٢ ص
(١٧١)
٢٧٢ ص
(١٧٢)
٢٧٦ ص
(١٧٣)
٢٨٠ ص
(١٧٤)
٢٨٤ ص
(١٧٥)
٢٨٥ ص
(١٧٦)
٢٨٦ ص
(١٧٧)
٢٨٦ ص
(١٧٨)
٢٨٨ ص
(١٧٩)
٢٩٠ ص
(١٨٠)
٢٩١ ص
(١٨١)
٢٩١ ص
(١٨٢)
٢٩٢ ص
(١٨٣)
٢٩٣ ص
(١٨٤)
٢٩٥ ص
(١٨٥)
٢٩٦ ص
(١٨٦)
٢٩٨ ص
(١٨٧)
٢٩٩ ص
(١٨٨)
٣٠٥ ص
(١٨٩)
٣٠٦ ص
(١٩٠)
٣٠٧ ص
(١٩١)
٣٠٧ ص
(١٩٢)
٣٠٧ ص
(١٩٣)
٣١٠ ص
(١٩٤)
٣١٢ ص
(١٩٥)
٣١٥ ص
(١٩٦)
٣٢٠ ص
(١٩٧)
٣٢٣ ص
(١٩٨)
٣٢٥ ص
(١٩٩)
٣٢٨ ص
(٢٠٠)
٣٣٤ ص
(٢٠١)
٣٣٧ ص
(٢٠٢)
٣٣٧ ص
(٢٠٣)
٣٣٨ ص
(٢٠٤)
٣٣٨ ص
(٢٠٥)
٣٤١ ص
(٢٠٦)
٣٤٣ ص
(٢٠٧)
٣٤٣ ص
(٢٠٨)
٣٤٥ ص
(٢٠٩)
٣٤٨ ص
(٢١٠)
٣٤٩ ص
(٢١١)
٣٥٠ ص
(٢١٢)
٣٥١ ص
(٢١٣)
٣٥٢ ص
(٢١٤)
٣٥٤ ص
(٢١٥)
٣٥٥ ص
(٢١٦)
٣٥٥ ص
(٢١٧)
٣٥٨ ص
(٢١٨)
٣٥٨ ص
(٢١٩)
٣٦٣ ص
(٢٢٠)
٣٦٥ ص
(٢٢١)
٣٦٨ ص
(٢٢٢)
٣٦٩ ص
(٢٢٣)
٣٦٩ ص
(٢٢٤)
٣٧٠ ص
(٢٢٥)
٣٧١ ص
(٢٢٦)
٣٧٢ ص
(٢٢٧)
٣٧٧ ص
(٢٢٨)
٣٧٩ ص
(٢٢٩)
٣٧٩ ص
(٢٣٠)
٣٧٩ ص
(٢٣١)
٣٨٠ ص
(٢٣٢)
٣٨٤ ص
(٢٣٣)
٣٨٨ ص
(٢٣٤)
٣٩٢ ص
(٢٣٥)
٣٩٥ ص
(٢٣٦)
٣٩٥ ص
(٢٣٧)
٣٩٦ ص
(٢٣٨)
٣٩٧ ص
(٢٣٩)
٤٠٢ ص
(٢٤٠)
٤١٣ ص
(٢٤١)
٤١٣ ص
(٢٤٢)
٤١٧ ص
(٢٤٣)
٤١٧ ص
(٢٤٤)
٤١٧ ص
(٢٤٥)
٤١٩ ص
(٢٤٦)
٤٢١ ص
(٢٤٧)
٤٢٤ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص

الحكمة المتعالية في الأسفار العقلية الأربعة - الملا صدرا - الصفحة ١٨٢

منفصلة عنه و عن الأشياء و هي المثل الأفلاطونية و الصور المفارقة أو يقول بأن علمه بالأشياء الخارجية نفس تلك الأشياء فهي علوم باعتبار و معلومات باعتبار آخر- لأنها من حيث حضورها جميعا عند الباري و وجودها له و ارتباطها إليه علوم و من حيث وجوداتها في أنفسها و لمادتها المتجددة المتعاقبة الغائبة بعضها عن بعض المتقدمة بعضها على بعض بحسب الزمان و المكان معلومات فلا تغير في علمه تعالى بل في معلوماته و هذا ما اختاره شيخ الإشراق و متابعوه و القائل بعدم انفصاله إما أن يقول إنه غير ذاته و هو مذهب الشيخين الفارابي و أبي علي أو يقول إنه عين ذاته فحينئذ إما أن يقول إن ذاته متحدة بالصورة العقلية كفرفوريوس و أتباعه من المشائين أو يقول إن ذاته بذاته علم إجمالي بجميع ما عداه أو بما سوى المعلول الأول على الوجه الذي أشرنا إليه فهذه ثمانية احتمالات ذهب إلى كل منها ذاهب- فنحن نتكلم في كل منها جرحا و تعديلا و نقضا و إبراما و نصلح ما أفسدوه بقدر الإمكان- ثم أعين ما هو أقرب إلى الصواب بل الحق الوارد من عند الله العزيز الوهاب‌

الفصل (٥) في الإشارة إلى بطلان مذهب الاعتزال و مذهب ينسب إلى أهل التصوف‌

و أما مذهب المعتزلة

القائلين بأن المعدوم شي‌ء و أن المعدومات في حال عدمها منفكة عن الوجود متميزة بعضها عن بعض و أنه مناط علم الله تعالى بالحوادث في الأزل‌ [١] فهو عند العقلاء من سخيف القول و باطل الرأي و الكتب الكلامية و الحكمية متكفلة بإبطال شيئية المعدوم و ما يجري مجراه من هوساتهم‌

و أما ما نقل عن هؤلاء الأعلام من الصوفية

فيرد على ظاهره ما يرد على مذهب المعتزلة فإن ثبوت المعدوم مجردا عن الوجود أمر واضح الفساد سواء نسب إلى الأعيان أو إلى‌


[١] مع أنهم في غنى عن أصل إثبات العلم لقولهم بعري الذات عن الصفات، ط مد ظله‌