بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٨٩ - گفتار سوم تكرار برخى عناوين در يك باب

با توجّه به اين كه شيوه شيخ طوسى رحمه الله در كتاب رجالش، عدم تكرار عنوان‌ها در يك باب بوده است، به حسب ظهور اوّليه به نظر مى‌رسد كه چنين تكرارهايى، بر اساس تعدّد اشخاص انجام گرفته‌اند؛ امّا با توجّه به اين كه در اغلب اين موارد، رجاليان به عدم تعدّد آنها قطع دارند، بايد از اين ظهور صرف نظر كرد و اغلب آنها را بر غفلت و سهو مرحوم شيخ، حمل نمود.

اين غفلت مى‌تواند به دو گونه بوده باشد: يا شيخ طوسى رحمه الله غفلت داشته كه آن عنوان را پيش‌تر ذكر كرده و يا از اتّحاد اشخاص آن دو عنوان، غفلت داشته است.

بديهى است كه گونه دوم، در مواردى قابل پذيرش است كه به دليل نزديكىِ دو عنوان، احتمال غفلت به گونه اوّل، منتفى باشد.

بنا بر اين، قاعده چنين است كه:

در اين گونه تكرارها، در صورتى كه فاصله ميان دو عنوان، ناچيز باشد، بخصوص اگر بين دو عنوان، اندكى اختلاف تعبير نيز وجود داشته باشد، يا بايد به تعدّد افراد همنام، قائل شويم و يا دست كم، مرحوم شيخ را قائل به تعدّد آنها بدانيم؛ زيرا در اين صورت، احتمال غفلت شيخ طوسى رحمه الله از تكرار، بسيار اندك مى‌گردد.

به عكس، اگر فاصله بين دو عنوان، زياد باشد، احتمال اتّحاد اشخاص و غفلت شيخ طوسى رحمه الله از تكرار، قوّت مى‌گيرد.

نكته قابل توجّه، اين كه: بيشتر تكرارهاى مذكور، در باب «اصحاب امام صادق عليه السلام» قرار دارند و إن شاء اللَّه، در گفتار «اصحاب امام صادق عليه السلام» خواهيم گفت كه شيخ طوسى رحمه الله، اصحاب امام صادق عليه السلام را از رجال ابن عقدة نقل كرده و سپس آنها را با استفاده از منابع و مصادر ديگر، تكميل نموده است.

بر اين اساس، يكى از محقّقان فاضل‌[١] شيوه‌اى ارائه كرده است كه به وسيله آن مى‌توان تشخيص داد كه در چه مواردى احتمال تعدّد اشخاص همنام، قوى است و در چه مواردى احتمال تعدّد اشخاص همنام، ضعيف و احتمال غفلت شيخ، قوى‌تر

[١]. اين شيوه به وسيله‌[ استاد] سيّد جواد شبيرى ارائه شده است