بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٩٧ - انگيزه تأليف

شيخ طوسى در پايان مقدّمه مذكور، تصريح كرده است كه:

و ألتمس بذلك القربةَ من اللَّه تعالى و جزيلَ ثوابه و وجوب حقّ الشيخ الفاضل- أدام اللَّه تأييده و أرجو أن يقع ذلك موافقاً لما طلبه.[١]

شيخ طوسى رحمه الله در اين عبارت، گذشته از سه مدح پيشين، نسبت به احمد بن حسين غضايرى، وجوب حقّ وى بر خويش و همچنين مورد قبول قرار گرفتن كتاب نزد وى را افزوده است.[٢] آنچه به نظر مى‌رسد، آن كه: اين برداشت كلباسى، صحيح نيست؛ چرا كه شيخ طوسى در اين مقدّمه، تنها از باب بيان پيشينه فهرست‌نگارى و ضرورتى كه در عصر خود احساس مى‌كرده، به كار ابن غضايرى اشاره نموده است و در اين جا لفظ «الشيخ الفاضل»، را نبايد عهد ذكرى به حساب آورد.

نكته ديگرى كه اين برداشت را دور از ذهن مى‌نمايد، آن است كه چه طور در حالى كه خودِ ابن غضايرى، كتابى كامل و جامع در موضوع فهرست مؤلّفان و مؤلّفات شيعه نگاشته، باز از شيخ طوسى درخواست نوشتن چنين كتابى را تكرار مى‌كند؟

نكته ديگرى كه باز هم اين احتمال را بعيد مى‌نمايد، اين است كه ظاهر سياق عبارت شيخ طوسى در مقدّمه مذكور، شاهد بر اين امر است كه مرحوم شيخ، آن را پس از تأليف كتاب، نوشته است. با توجّه به اين نكته، چگونه ممكن است شيخ طوسى براى شيخ فاضل به تأييد دعا كند و آرزو نمايد كه كتاب، چنان كه شيخ فاضل خواسته است، باشد، در حالى كه ابن غضايرى در آن زمان، رحلت كرده بوده است؟!

اين، در حالى است كه حتّى در صورتى كه مرحوم شيخ، مقدّمه را در آغاز تأليف كتاب نوشته باشد، باز همان بُعد وجه اوّل به نظر مى‌رسد.

بنا بر اين، اين احتمال (در هر دو وجه) بسيار دور از ذهن است.

[١]. الفهرست، ص ٣

[٢]. الرسائل الرجاليّة، ج ٢، ص ٣٨٨ و ٣٨٩