بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٦٨ - شيوه هاى تأليف در دانش رجال

اين شيوه، معمولًا در كتاب‌هايى به كار رفته كه در آنها فهرست نام مؤلّفان يا راويان آمده است. شيخ طوسى و نجاشى رحمه الله در فهرست‌هايشان، بر همين اساس عمل كرده‌اند، اگرچه گاه جابه‌جايى‌هايى نيز در آنها به چشم مى‌خورد.

شيوه سوم: تأليف بر اساس جرح و تعديل‌

اين شيوه بر اساس ميزان اعتماد به افراد صورت مى‌پذيرد؛ يعنى در يك بخش، نام ممدوحان و افراد مورد اعتماد از رجال، و در بخش ديگر، نام ضعيفان و افراد غير قابل اعتماد، فهرست مى‌شود.

شايد از شيعيان، نخستين كسى كه اين شيوه را در تأليف به كار گرفته، ابن غضايرى باشد. او كتابى در ذكر نام ممدوحان و كتابى ديگر در ذكر نام ضعيفان نگاشته است كه اكنون جز نامى از كتاب اوّل و منقولاتى متفرّق از كتاب دوم، بر جاى نمانده است.

علّامه حلّى در خلاصة الأقوال و ابن داوود حلّى در كتاب رجالش، بر اساس اين شيوه تأليف كرده‌اند.

شيوه چهارم: تأليف بر اساس ترتيب اصناف دانش‌ها

در برخى فهرست‌ها كه دانشيان و يا كتاب‌هاى مربوط به دانش‌هاى مختلف، مورد نظر بوده‌اند، كتاب بر اساس هر يك از دانش‌ها، ترتيب يافته است، همانند: «طبقات الفقهاء» يا «طبقات المحدّثين».

در فهرست تراجم و علما، كتاب‌هاى مربوط به هر دانش، در كنار يكديگر قرار مى‌گيرند؛ چنان كه ابن نديم در الفهرست خود، چنين كرده است.

اين چهار شيوه را بايد مهم‌ترين شيوه‌هاى تأليف در دانش رجال برشمرد، اگرچه شيوه‌هاى ديگرى نيز وجود دارند كه اينك موضوع بحث ما نيستند. اكنون با توجّه به اين شيوه‌ها مى‌توان رجال النجاشى را با ديگر تأليفات رجالى مقايسه نمود.

چنان كه گذشت، نام دقيق رجال النجاشى، فهرست أسماء مصنّفى الشيعة است. اين كتاب با تأليفاتى كه بر اساس: طبقات، الفباى نام راويان، اصناف دانش‌ها و يا جرح و