بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٥٥ - دسته اول مصادرى كه شيخ طوسى به استفاده از آنها تصريح كرده است

تعبير شده است.

١٦. محمّد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه، ابو جعفر، مشهور به شيخ صدوق (م ٣٨١ ق).

او را بايد بزرگ‌ترين محدّث شيعه امامى‌مذهب برشمرد. او سيصد كتاب تأليف نموده است كه كتاب‌هاى رجالى: الرجال و كتاب المصابيح، از آن جمله اند.[١] كتاب المصابيح وى، پانزده مصباح دارد كه راويان را از پيامبر صلى الله عليه و آله تا امام عسكرى عليه السلام و نيز كسانى را كه برايشان از ناحيه مقدّسه توقيع صادر شده است، شامل مى‌شود.

كتابِ فهرستى نيز به وى نسبت داده شده كه شيخ طوسى رحمه الله در الفهرستِ خود (در شرح حال زيد نَرسى و زيد زرّاد) صريحاً آن را نام برده و از آن، مطلب نقل كرده است،[٢] هرچند كه در رجال النجاشى و الفهرست شيخ طوسى رحمه الله، در شرح حال شيخ صدوق، نامى از اين كتاب برده نشده است.[٣] ظاهراً نسخه‌اى از اين كتاب در نزد ابن حجر عسقلانى بوده است؛ زيرا وى در لسان الميزان در شرح حال برخى راويان، چنين گفته است:

ذكره أبو جعفر بن بابويه فى مصنّفى الشيعة.[٤]

شيخ طوسى رحمه الله در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» نيز با تصريح، از آن، مطلب نقل كرده است؛[٥] امّا به يقين، استفاده شيخ طوسى رحمه الله، بيش از اين دو مورد بوده و به احتمال قوى، الفهرستِ شيخ صدوق، از مصادر مهمّ شيخ طوسى رحمه الله در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» بوده است. در همين باب، شيخ طوسى از شيخ صدوق نام برده و شرح حال او را آورده است.

[١]. الفهرست، ص ٤٤٢( ش ٧١٠)؛ رجال النجاشى، ص ٣٨٩- ٣٩٢( ش ١٠٤٩)

[٢]. الفهرست، ص ٢٠١( ش ٢٩٩ و ٣٠٠)

[٣]. البتّه شيخ طوسى رحمه الله در الفهرست گفته است:« و فهرست كتبه، معروف». برخى احتمال داده‌اند كه مراد مرحوم شيخ، فهرست كتاب‌هايى بوده كه او آنها را نقل كرده است، نه الفهرست تأليف‌شده به وسيله خود وى

[٤]. براى نمونه، ر. ك: لسان الميزان، ج ٢، ص ١٢( ش ١٥٦٢)

[٥]. رجال الطوسى، ص ٤١٢( ش ٥٩٧٤) و ص ٤٢٤( ش ٦١١٠)