بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣١٥ - پاسخ به سؤال سوم

در آرا و اقوال و گرايش‌هاى كلامى، اختلاف داشته‌اند، همگى عادل و امامى‌مذهب بوده‌اند.

بنا بر اين، از وثاقت اين عدّه، «عدالت هر يك از آنان بر طبق مذهبش» و يا دست كم، «دورى كردن آنان از دروغ»، مورد نظر بوده است.[١] در اين جا مناسب است كه‌ تفاوت‌هاى سه‌گانه ميان كلام شيخ حرّ عاملى و محدّث نورى‌، بيان شوند:

تفاوت يكم. شيخ حرّ عاملى، چنين ادّعا كرده است كه شيخ مفيد، طبرسى و ابن شهرآشوب، خودشان چهار هزار نفر اصحاب امام صادق عليه السلام را توثيق كرده‌اند، در حالى كه محدّث نورى از عبارات آنان چنين استفاده نموده است كه آنان حكايت كرده‌اند كه اصحاب حديث (ابن عقده)، رجال ثقه اصحاب امام صادق عليه السلام را گرد آورده كه چهار هزار نفرند. به عبارت ديگر، محدّث نورى چنين فهميده است كه اين بزرگان، از كار ابن عقده خبر داده‌اند.

تفاوت دوم. شيخ حرّ عاملى، اگرچه در كلامش به توثيق تمام اصحاب امام صادق عليه السلام تمايل دارد، ولى كسانى را كه ضعفشان ثابت بوده، استثنا كرده است، در حالى كه محدّث نورى به وثاقت تمام افراد موجود در اين باب، قائل شده است، حتّى آن عدّه‌اى كه مورد تضعيف شيخ طوسى رحمه الله در اين باب قرار گرفته‌اند.

تفاوت سوم. شيخ حرّ عاملى در يكى از مقدّمات استدلالش، اين نكته را به صراحت، مورد توجّه قرار داده است كه در ميان اصحاب امام صادق عليه السلام، حدود سه هزار نفر ذكر شده‌اند كه قطعاً از ثقات‌اند و از سوى شيخ مفيد، ابن شهرآشوب و طبرسى توثيق گرديده‌اند، در حالى كه محدّث نورى، تنها مصدر مورد استفاده شيخ طوسى رحمه الله در آن باب را، كتاب ابن عقده دانسته و بر وثاقت همه چهار هزار نفر، اصرار ورزيده و معتقد شده است كه توثيق مفيد، ابن شهرآشوب و طبرسى، ناظر به كار ابن عقده است.

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٧، ص ٧١- ٨٦