بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣١٣ - پاسخ به سؤال سوم

آمد، از جمله، كلام شيخ مفيد در الإرشاد كه مى‌گويد:

إنّ أصحاب الحديث قد جمعوا أسماء الرواة عنه عليه السلام من الثقات على اختلافهم فى الآراء و المقالات، فكانوا أربعة آلاف رجل؛

همانا اصحاب حديث، نام راويان ثقه از امام صادق عليه السلام را، با وجود اختلاف‌هايى كه در آرا و نظراتشان دارند، گرد آورده‌اند. پس چهار هزار نفر بوده‌اند.[١] شيخ جليل، محمّد بن على فتّال نيز در روضة الواعظين همين عبارت را آورده است.[٢] همچنين شيخ طبرسى در إعلام الورى همين عبارت را با تغيير برخى الفاظ آورده است.[٣] عبارات ابن شهرآشوب و علّامه حلّى نيز در مباحث سابق، گذشت.

و امّا مقدّمه دوم، در پاسخ به سؤال اوّل، مردود شناخته شد.

نخستين كسى كه به نظريّه وثاقت تمام اصحاب امام صادق عليه السلام متمايل گرديده، شيخ حرّ عاملى‌، صاحب وسائل الشيعة، است. او در كتاب أمل الآمل در شرح حال خليد بن اوفى چنين مى‌گويد:

اگر كسى به وثاقت خليد بن اوفى، قائل، و وثاقت اصحاب امام صادق عليه السلام را (مگر كسانى كه تضعيف گشته‌اند) معتقد شود، از صواب، دور نشده است.[٤] او سپس در مقام استشهاد براى كلام خويش، عبارات بزرگانى را ذكر كرده است كه پيش‌تر آورديم.

دومين كسى كه اين توثيق عام را پذيرفته، محدّث نورى‌، صاحب مستدرك الوسائل، است. وى اوّلين كسى است كه اين بحث را به صورت مبسوط مطرح كرده است؛ ليكن دليل وى با دليل موجود در عبارت أمل الآمل تفاوتى اساسى دارد كه آن را پس از نقل كلام محدّث نورى، تبيين خواهيم نمود.

[١]. الإرشاد، ج ٢، ص ١٧٩

[٢]. روضة الواعظين، ج ١، ص ٢٠٧

[٣]. إعلام الورى، ج ١، ص ٥٣٥

[٤]. أمل الآمل، ج ١، ص ٨٣