بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٨٣ - گفتار دوم تكرار برخى نام ها در باب«اصحاب» ائمه عليهم السلام و باب«من لم يرو عنهم عليهم السلام»

بى‌واسطه و هم باواسطه از ائمّه عليهم السلام روايت مى‌كرده‌اند. از اين رو، شيخ طوسى رحمه الله نام آنان را در هر دو باب آورده است.

اين توجيه در تكملة الرجال به نقل از قائلى كه نام وى برده نشده، آمده است.[١] مامقانى، اين توجيه را پذيرفته و به عنوان رأى مختار خود ارائه كرده است؛[٢] ليكن قاموس الرجال و معجم رجال الحديث، به دو دليل، آن را باطل شمرده‌اند:

الف. اين توجيه با صريح كلام شيخ طوسى رحمه الله در مقدّمه رجالش، ناسازگار است.

ب. اگر اين نظريّه صحيح باشد، مى‌بايست نام بيشتر و يا شايد همه اصحاب ائمّه عليهم السلام، در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» ذكر مى‌شد؛ چرا كه دست كم، بيشتر اصحاب، همچنان كه از ائمّه عليهم السلام بى‌واسطه روايت كرده‌اند، باواسطه نيز روايت نموده‌اند. حتّى راوى بزرگى همچون زراره كه فقيه‌ترينِ راويان است، اين‌چنين بوده است.[٣] توجيه دهم. افرادى كه نامشان در باب‌هاى «اصحاب ائمّه عليهم السلام» آمده، كسانى هستند كه با واسطه از امام عليه السلام روايت مى‌كرده‌اند، و افرادى كه نامشان در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» آمده، كسانى هستند كه بى‌واسطه از امام عليه السلام روايت نكرده‌اند.

اين توجيه را مامقانى در تنقيح المقال مطرح نموده و آن را بعيد دانسته است؛ چرا كه هر دوى اينها به يك معنا هستند و با يكديگر تفاوتى ندارند.[٤] توجيه يازدهم. منشأ اين گونه تكرارها، غفلت و فراموشى مرحوم شيخ بوده است، به اين معنا كه گاه مرحوم شيخ به هنگام آوردن نام يك شخص در «باب من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام»، از اين كه نام وى را پيش‌تر در ابواب اصحاب ائمّه عليهم السلام آورده، غفلت كرده است و همچنين غفلت كرده كه برخى از اين افراد، بى واسطه از ائمّه عليهم السلام‌

[١]. تكملة الرجال، ج ١، ص ١٤

[٢]. الفوائد الرجاليّة من تنقيح المقال، ج ١، ص ١٩٤ و ١٩٥. وى خود را مبتكر اين توجيه دانسته و با كمى تفصيل، آن‌را نقل كرده است

[٣]. قاموس الرجال، ج ١، ص ٤١ و ٤٢؛ معجم رجال الحديث، ج ١، ص ١٠٤ و ١٠٥

[٤]. الفوائد الرجاليّة من تنقيح المقال، ج ١، ص ١٩٤