بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٧٥ - ديدگاه دوم

امّا اين كه مير داماد شاهد آورده كه شيخ طوسى رحمه الله، محمّد بن ابى عمير را در زمره اصحاب امام جواد عليه السلام ذكر نكرده است، امر عجيبى است؛ زيرا مقتضاى اين كار شيخ، بر خلاف گفته‌اش در الفهرست است؛ زيرا شيخ طوسى رحمه الله در آن كتاب مى‌گويد:

«ابن ابى عمير، سه تن از ائمّه عليهم السلام را درك كرده است. وى ابو ابراهيم موسى بن جعفر عليهما السلام را ملاقات كرده؛ ولى از او روايت نكرده است. او از ابو الحسن ١ رضا ٧، ٢ الرضا و امام جواد عليهما السلام‌[١] روايت كرده است»[٢].[٣] علاوه بر اين، آنچه مير داماد درباره معناى «اصحاب» و مبناى شيخ طوسى رحمه الله در رجالش، ذكر كرده است، با برشمرده شدن صفوان بن يحيى در شمار اصحاب ابو الحسن الرضا و ابو جعفر جواد عليهما السلام و نيامدن نام وى در اصحاب امام صادق عليه السلام منافات دارد؛ زيرا مرحوم شيخ در الفهرست مى‌گويد:

صفوان بن يحيى، از چهل نفر از اصحاب امام صادق عليه السلام، حديث نقل كرده است.[٤] بنا بر اين، طبق مبنايى كه مير داماد براى شيخ طوسى رحمه الله در رجالش، ذكر كرده است، بايد نام وى در شمار اصحاب امام صادق عليه السلام هم ذكر مى‌شد؛ زيرا وى از اصحاب روايت باواسطه امام صادق عليه السلام محسوب مى‌شود.

محدّث نورى هم در خاتمة مستدرك الوسائل، نظريّه مير داماد را نقل كرده و آن را تكلّفى بى‌مورد و كلامى بدون شاهد معرّفى كرده است؛[٥] ولى خود در بيان مراد از «اصحاب»، نظريّه‌اى ارائه نكرده است.

به هر حال، هر دو محقّق، با تفاوت‌هايى كه در نظريّاتشان ديده مى‌شود، از ظهور

[١]. در برخى از نسخه‌هاى الفهرست، نام امام جواد عليه السلام نيامده است، هرچند كه نسخه صحيح، همانند عبارتى است كه در متن آورده‌ايم

[٢]. الفهرست، ص ٤٠٤( ش ٦١٨)

[٣]. سماء المقال، ج ١، ص ١٤٠

[٤]. الفهرست، ص ٢٤٢( ش ٣٥٦)

[٥]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٧٩