بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٦٦ - شيوه تنظيم

ترتيب كه ابتدا نام مردان راوى، سپس كنيه‌هايى كه نام صاحب آنها مشخّص نشده است، و پس از آن، نام زنان راوى آمده است.

همچنين تنها در باب اصحاب امام صادق عليه السلام، بابى با نام: «باب من لم‌يسمّ (كسانى كه از امام صادق عليه السلام روايت كرده‌اند؛ امّا نامشان معلوم نيست)» آورده شده است. در اين باب، اسامى مبهمى ذكر شده‌اند كه گاه با خصوصيّاتى كه براى آنها ذكر شده، اجمالًا قابل شناسايى‌اند. براى نمونه، در آن باب، اين تعبيرات ديده مى‌شوند:

«إسحاق بن عمّار، عن رجل، عن أبى عبد اللَّه عليه السلام»[١] يا «محمّد بن سنان، عن الغلام الذى أعتقه أبو عبد اللَّه عليه السلام»[٢].

تعداد كلّ افرادى كه نام آنان در رجال الطوسى وجود دارد، در چاپ نجف (به تحقيق سيّد صادق آل بحر العلوم) ٦٤٤٢ نفر و در چاپ جامعه مدرّسين حوزه علميّه قم (به تحقيق جواد قيّومى) ٦٤٢٩ نفر است.

چنان كه گفتيم، موضوع رجال الطوسى، برشمردن نام اصحاب و راويان پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام است. شيخ طوسى رحمه الله در ذكر اين نام‌ها شرط خاصّى را در نظر نداشته است؛ يعنى تقسيم‌بندى ميان افراد مؤمن و منافق، شيعه و سنّى، يا هر گونه تقسيم‌بندى ديگرى را رعايت نكرده است. به همين جهت، نام خلفاى سه‌گانه و معاويه و عمرو بن عاص و ... در ميان نام اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله، نام زياد بن ابيه و عبيد اللَّه بن زياد در شمار اصحاب امير مؤمنان عليه السلام، و نام منصور دوانيقى در شمار اصحاب امام صادق عليه السلام آمده است، بدون آن كه در مورد فساد اين افراد، چيزى بازگو شده باشد.

همچنين تعداد راويان اهل سنّتى كه از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله تا اصحاب امام صادق عليه السلام نام برده شده‌اند، بيش از تعداد راويان شيعه است. البتّه از اصحاب امام صادق عليه السلام تا اصحاب امام عسكرى عليه السلام، به تدريج از تعداد اصحاب اهل سنّت كاسته شده، بر تعداد

[١]. رجال الطوسى، ص ٣٢٧( ش ٤٩٠٣)

[٢]. رجال الطوسى، ص ٣٢٧( ش ٤٩٠٤)