مباحثِی از قبِیل حرمت انسان و ارزش والاِی حقِیقت انسانِیّت، و محدودۀ آزادِی، و نگرش عقل‌گراِیانه به مواهب الهِی در ارتباط با اِین پدِیدۀ خلقت و مِیزان مقبولِیّت و گراِیش به آن از دِیدگاه شرع، لزوم اعتبار عوامل ناآشکار در تشکّل موضوع ارتداد و عدم دخالت ظواهر و بروزهاِی ظاهرِی در تکوّن اِین موضوع، اختلاف فاحش و رِیشه‌اِی در دو دِیدگاه اهل ظاهر و باطن، و لزوم پِیروِی از سنّت و روش اولِیاِی شرع در تشخِیص اِین موضوع با استفاده و استناد از مراتب فعلِیّت و معرفت، و بسِیارِی از مباحث دِیگر در اِین زمِینه، مورد بررسِی قرار خواهد گرفت.

اجتهاد و تقلِید

اِین کتاب که حاصل تقرِیر بحثها و درس‌هاِی مرحوم آِیة الله العظمِی وحِید عصر و فرِید دهر، شِیخ محمّد حسِین حلِّی ـ رضوان الله علِیه ـ در حوزه علمِیه نجف است، در سالهائِی که مرحوم والد معظم حضرت آِیة الله العظمِی علاّمه سِیّد محمّد حسِین حسِینِی طهرانِی ـروحِی فداهـ در درس اِیشان حضور داشته‌اند توسط اِیشان به رشته تحرِیر و تقرِیر در‌آمده است.

مرحوم علاّمه طهرانِی ـ رضوان الله علِیه ـ بسِیار نسبت به طبع و نشر اِین کتاب علاقه‌مند و شائق بودند و در نظر داشتند با اضافه نمودن برخِی از حواشِی بر ارج و مِیزان او بِیفزاِیند و آن را در دسترس همگان علِیالخصوص جامعۀ علمِی و روحانِیّت قرار دهند، و خود، اِین مطلب را بارها به مؤلّف ابراز داشتند؛ مع‌الأسف عمر شرِیف اِیشان در اداء اِین مقصود مرافقت ننمود و اِین کتاب همچنان دست نخورده جزء کتب خطِی آن بزرگوار باقِی ماند.

مؤلف سالها پس از ارتحال اِیشان روزِی بر حسب اتّفاق به اِین کتاب برخورد نمود و از مضامِین عالِیه و مطالب رشِیقه آن انگشت تعجّب به دندان گزِید، و بسِیار افسوس خورد که چرا تاکنون نسبت به نشر اِین سِفر قوِیم اقدام ننموده است! حِیرت و شگفتِی آنجا مضاعف گردِید که شاهد گردِید صدور چنِین مطالب از شخصِی مثل مرحوم حلِّی در آن حوزه و با آن فضاِی محدود در عرصه‌هاِی تحقِیق چگونه مِیسّر شده است.

ولِی با تمام اِین اوصاف به نظر رسِید که هنوز جاِی توضِیح و اضافاتِی بر مطالب کتاب در ذِیل و حاشِیه ضرورِی مِی‌نماِید، چنانچه اِین مسأله در کتاب شرِیف «وجوب نماز جمعه» توسّط علاّمه معظّم ـ قدّس سرّه ـ از اِین قلم انجام شد.

در اِین کتاب از وجوب و الزام عمل طبق مبانِی شرع در رابطه با اصل اجتهاد و کِیفِیّت