به عالم برزخ است و ِیا عالم فوق برزخ، ِیعنِی ملکوت است، در هر مرحله به همان مقدار خواهد بود. لذا شما مِی‌بِینِید بعضِی افراد، برخِی از مسائل را صحِیح مِی‌گوِیند؛ امّا دلِیل نمِی‌شود بر اِینکه اِین شخص در همۀ مسائل صادق است. اِین شخص الآن در مرحلۀ خودش تشخِیص مِی‌دهد. اما در مراحل بالاتر هنوز حکم به او عناِیت نشده است. حکم فعلاً در اِین مرتبۀ از نفس که مرتبه برزخ و مثال است ِیا ملکوت سفلِی هست به او عناِیت شده است. آن وقت همِین حضرت ِیحِیِی به واسطۀ رشدِی که مِی‌کند اِین حکم را تقوِیت مِی‌کند و بِیشتر به او عناِیت مِی‌شود تا اِینکه به مرحله بالا برسد.

به مقدار حرکت به سوِی کمال، حکم در انسان قرار مِی گِیرد

و به طور کلِّی انسان در طِیّ اسفار اربعه‌اش به هر مقدار که حرکت کند به همان مقدار از حکم، در وجودش قرار مِی‌گِیرد. به طور مثال مِی‌رسد به جائِی که افعال همۀ مردم را فعل واحدِی مِی‌بِیند و به طور کلِی، مشاهداتِی که در هر عالم مِی‌کند، در همان عالم خودش، حکم است. مشاهداتِی که در ِیک عالم مِی‌کند واقعاً صحِیح و بر اساس حقِیقت است. اما اگر بخواهد به مرتبۀ بالا دست اندازِی کند مِی‌بِینِیم دچار اشتباه مِی‌شود اِین معلوم است هنوز در مرتبه پاِیِین است.

”لذا بعضِی از اشتباهاتِی که مِی‌بِینِیم در ألسنۀ عرفا هست و بعضِی، نسبت به بعضِ دِیگر نسبتِ خطا مِی‌دهند به جهت اِین است که او دارد از ِیک مرتبۀ مافوق دِیگرِی خبر مِی‌دهد و مِی‌گوِید باِید اِین جور باشد.“

رواِیتِی که در آن رواِیت امام باقر علِیه السّلام مِی‌فرماِیند: آنهاِیِی که خدا را عبادت مِی‌کنند مثل آن مورچه‌اِی مِی‌مانند که آن زُبانتِین را دارد و خِیال مِی‌کند خدا هم همان‌طور است و بعد مِی‌فرماِیند: «کلما مِیزتموه بأوهامکم فِی أدق معانِیه مخلوق مصنوع مثلکم مردود إلِیکم»[١] اِین به خدا باز نمِی‌گردد، اِین به فکر و ذهن و

[١]ـ بحارالأنوار، ج ٦٦، ص ٢٩٢؛ جامع الاسرار و منبع الانوار، سِید حِیدر آملِی با تصحِیح و مقدمه هنرِی کربن، ص ٧٢، در قاعده ثانِیه: فِی تعرِیف التوحِید.