رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٨ - نتيجه اين بحث

اثبات موضوعات نيز توسط احاديث معتبرة السند مورد اعتبار قرار گرفته است.

اگر صاحب منتقى الجمان كلام شيخ طوسى (رحمهما الله) در معناى عدالت شرط شده در راوى را به‌دقت مطالعه مى‌كرد، اين چنين استدلال نمى‌كرد و ما كلام شيخ را قبلا بيان كرديم.

نتيجه اين بحث‌

خبر ثقه در جايى كه بينه شرط نشده باشد حجت تعبدى شرعى مى‌باشد و اعتماد بر آن كافى است، حتى اگر ظن فعلى به‌صحت آن نداشته باشيم تا چه رسد به اشتراط حصول العلم، بنا بر اين روايت ثقه و صادق چه شيعه اثناعشرى باشد و چه زيدى و چه واقفى و چه پاره‌ى از مذاهب اسماعيليه و چه از اهل سنت معتبر است.

و از اينجا نه تها پندارد صاحب منتقى الجمان و هم فكران او بى اساس مى‌گردد كه تقسيم رباعى حديث‌[١] كه به مشهور نسبت داده مى‌شود نيز بى اعتبار مى‌گردد.

بلكه مى‌گوييم، حديث از قراين داخلى و خارجى اگر اطمينان به صدور آن حاصل شود واجب الاخذ است خواه سند آن معتبر باشد يا نه و اگر فاقد قراين بود به دو قسم تقسيم مى‌شود يا راويان آن صادق هستند و يا همه و يا يكى كاذب و يا مجهول هستند. قسم اول معتبر و قسم ثانى غير معتبر است.

و نگارنده بر همين منوال و مبنى كتاب معجم الاحاديث المعتبرة را در هشت جزء تأليف كرد و بيشتر از يازده هزار را در آن گرد آورد و تقريبا دو سال قبل به‌طبع رسانيد. و فعلا بعد از تكميل و تصحيح اغلاط طبعى و اشتباهات بناء است به‌فضل و كرم خداوند در ده جزء طبع گردد.

[١] - حديث صحيح، حديث حسن، حديث موثق و قوى و حديث ضعيف.