رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٢٧ - وسعت حكومت قبيله اى احمدشاه در قرن هيجدهم ميلادى

رضاى بنده نمى بخشد، و لذا بندگان در حق الناس بايد شديدا احتياط كنند؛ زيرا در قيامت كه حساب سخت است هر كس به فكر خود است، وقتى حقى بر كسى دارد حتما مى گويد به مقدار حق من بر فلانى از ثواب او به من بدهيد. و اگر ظالم ثوابى نداشته باشد ممكن است مظلوم به ظالم بگويد به مقدار حق من از بار گناهانم را تحمل كن. همه اين ها دردناك است، بنابر اين در اين دنيا حق مردم نبايد به ذمه ما تعلق بگيرد و اگر گاهى تعلق گيرد فورا به هر نحوى مى شود او را راضى كنيم و برائت ذمه پيدا كنيم.

وسعت حكومت قبيله‌اى احمدشاه در قرن هيجدهم ميلادى‌

افغانستان توسط حكومت قبايلى احمد شاه درانى ابدالى كه قبر او در قندهار است‌[١] و محل انعقاد پادشاهى او توسط خان هاى درانى يكى از قريه هاى بيرون شهر قندهار به نام شير سرخ بود، وسعت سياسى زيادى پيدا كرد كه بعضى آن را در ١٧٦١ به حدود دو ميليون كيلومتر مربع بيان داشته اند. تقريبا چهار برابر وسعت فعلى آن.[٢]

اين وسعت از انضمام خاك ايران فعلى و هندوستان آن زمان (شامل پاكستان)؛ مانند پيشاور، ديره اسماعيل خان، شكار پور، كشمير، ملتان، لاهور و سرهند، سند بلوجستان، بهارپور و غيره و خراسان (قسمت مهم آن) و سيستان و ... بود.

[١] - مقبره او داراى گنبد مناسبى است كه در جوار ساختمان خرقه مبارك است و نگارنده در كودكى آن جا رفته است.

[٢] - در سال ١١٦٠ قمرى حكومت افغانستان به مركزيت قندهار تشكيل شد، و احمد شاه در سال ١١٨٠ ق چشم از جهان دوخت. و در سال ١١٩٠ كابل به طور رسمى مزكز پادشاهى تيمور شاه پسر و جانشين احمد شاه شد. تيمور قبلا نيز از قندهار حكومت خود را به بالاحصار كابل آورده و رحل اقامت افكنده بود.