رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٤٧ - تحقيقى در مورد فهرست شيخ ره

تحقيقى در مورد فهرست شيخ ره‌

قصد داشتم طرق شيخ طوسى (ره) به سوى نه صد و دوازده تن از مؤلفين و مصنفين و أرباب أصول را كه در كتاب مشهور خود فهرست بيان داشته است همانند جمعى از علماى رجال مطابق نظر خود مورد دقت قرار دهم و بين طرق معتبره و غير معتبره تشخيص دهم و طرق معتبره را در اين جا ذكر كنم هر چند كه وقت ما را تا مدتى در بر مى‌گرفت، ولى پس از اين كه ١٦ طريق گذشته را بعنوان طرق معتبر نقل كردم از ادامه كار خود پشيمان شدم؛ زيرا اين كار ثمره‌ى در تصحيح اسناد تهذيبين نداشت. خواننده محقق به بحث ٤٤ ص ٣٠٩ و به بحث ٤٥ ص ٣٢٣ كتاب بحوث فى علم الرجال مراجعه نمايد.

در اين‌جا ذكر اين نكته لازم است كه غرض اصلى و مهم شيخ اين بوده كه ثابت كند دانشمندان شيعه داراى تأليفات و كتبى بوده اند و از زمان أمير المؤمنين تا وفات امام حسن عسكرى و پس از آن تا زمان شيخ (ره) مؤلفات زيادى داشته اند و شيخ براى اقناع علماى موافق و مخالف مذهب اسناد خود را به سوى آن كتب بيان داشته تا ادعاى او مدلّل گردد.

و اين‌كه چه مقدار از اين اسانيد معتبر است و چه مقدار ضعيف و يا مجهول؟ هركس بر مبناى رجالى خود در توثيق و تجريح مقدار مخصوصى را اختيار كرده اند و اتفاق بر تعداد معينى غير ممكن است، من تنها نظر يك نفر از أهل نظر را ذكر و از بقيه دانشمندان صرف نظر مى‌كنم. اين دانشمند از ٩١٢ تن كه شيخ براى غالب آنان سند يا أسنادى نقل كرده به قرارى‌كه من يك حساب با عجله‌ى كردم ٢٨٤ سند را تصحيح و بقيه را ضعيف و يا مجهول مى‌داند.

به هر حال مسلّم است‌كه تعداد أسانيد ضعيفه و مجهوله به مراتب بيشتر از أسانيد معتبره است و اين‌كه خود شيخ طوسى (عليه الرحمة) چه مقدارى از اين أسانيد خود را معتبر و چه مقدارى غير معتبر (ضعيف يا مجهول) مى‌دانسته بما