رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٨٥ - مطالب مهمى در مورد ايمان گرايى

شناسايى و موجودات عينى خارجى تخصيص بى دليل است.

مهم تر اين‌كه ادراكات عقل نظرى نه تنها اختصاص به جهان واقعيات امكانى دارد كه در حق خالق كاينات (واجب الوجود) هم تاحدى جارى مى‌شود. اين أمر براى راسخان ثابت قدم در عقليات، قطعى و غير قابل انكار است. بلى نبايد به مبالغه و اغراق- كه عادت كم خردان بى مسئوليت است- مبتلا شويم و عقل نظرى انسان مانند عقل عملى و وجدان او محدوديت دارد و همه چيز را نمى‌تواند درك كند، «وَ مَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا». (اسراء: ٨٥).[١] بشر هنوز در علوم تجربى و انسانى ابتدايى است تا چه رسد در خارج از حلقه ماده و طبيعت. و اين بحث جداگانه‌ى است.

مطالب مهمى در مورد ايمان گرايى‌

آيا همه آنچه كه در متون دينى آمده، همه اش كلام خداوند و كلام رسول او است و بايد به آن ايمان آورد! و بدون عرضه آن ها بر عقل نظرى و عملى، مورد تصديق قرار گيرد يانه؟ و يا موضوع مختلف الحكم است كه مواردى بايد از زير ذره بين عقل نظرى و يا عملى بگذرد و مواردى بايد به آن ايمان آورد و به عقل نظرى- امكان، وجوب و امتناع- و عقل عملى- حسن و قبح اعمال- التفاتى ننمود، چون عقل ادراكى در پاره‌ى از موارد ندارد؟

موضوع در ميان پيروان اديان و حتى در ميان طرف داران و مذاهب يك دين و حتى در ميان أهل يك مذهب، محل اختلاف است، اين جا خرد گرايى در برابر ايمان گرايى قرار دارد؛ يعنى مؤمنين در كدام مورد دين گرا باشد و در

[١] - گوينده‌ى تركى بر منبر در تركيه به مردم گفته بوده كه من حقيقت خالق را مى‌دانم كه از هر عضو از اعضاى او(!!) كه بپرسيد جواب خواهم داد، ولى از دو عضو او نپرسيد كه از جواب آن شرم مى‌دارم( نه اين كه نمى‌دانم!!) يكى از ريش او و ديگرى از عورت او(!!) اگر اين نقل راست باشد نام اين گونه آدم ها را بايد در كتاب احمق ها و يا كتاب بى دينان مضلان نوشت.