رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٩ - روايت ابراهيم بن هاشم عن حماد بن عثمان و الامام الصادق(ع)

خداوند منان به‌فضل و كرم خود زحمت‌هاى چند ساله اينجانب و زحمت‌هاى صاحب منتقى الجمان و صاحب الدر و المرجان و زحمات تمام محدثين بزرگوار متقدمين و متأخرين را كه در حفظ احاديث رسول اكرم (ص) زحمت كشيده‌اند با زحمت‌هاى رجاليين و مفسرين و فقهاى نازنين و متكلمين عالى نظر و اخلاق نويسان و اصوليين ما را برحمت واسعه و شامله خود قبول فرموده و جزايى مناسب به‌كرم خود لطف فرمايد و ما ذلك على الله بعزيز.

روايت ابراهيم بن هاشم عن حماد بن عثمان و الامام الصادق (ع)

اما مطلب اول كه روايت ابراهيم ابن هاشم از حماد بن عثمان باشد، شيخ صدوق آن را در مشيخه فقيه‌[١] انكار نموده است، ايشان پس از اينكه روايتى ار از على بن ابراهيم از پدرش ابراهيم از حماد بن عيسى، نقل كرده مى‌فرمايد اكثر مردم در اين اسناد به غلط رفته‌اند كه بجاى حماد بن عيسى، حماد بن عثمان را نام برده‌اند در حالى كه ابراهيم حماد بن عثمان را ملاقات نكرده است، او تنها حماد بن عيسى را ديده و از او روايت كرده است.

نگارنده: جمع زيادى فرمايش شيخ صدوق را به‌عنوان يك متخصص قبول كرده اند و امروز مشهور بر خلاف نظر مشهور قبل از ابراز نظر صدوق است، ولى دو مؤلف رجالى نظريه شيخ صدوق را رد كرده‌اند و روايت ابراهيم بن هاشم را از حماد بن عثمان درست دانسته‌اند و شايد بعضى ديگر نيز آن را پذيرفته باشند و يكى از آن دو محمد اسماعيل مؤلف فوايد رجاليه متوفاى ١١٧٣ ه- مى‌باشد كه اول كتاب خود چندين سند را نقل كرده كه ابراهيم از حماد بن عثمان نقل كرده است.

[١] - مشيخة الفقيه، ج ٤، ص ٥١٣، فى ذكر طريقة الى ما كان فيه من وصية امير المؤمنين( ع) لابنه محمد بن حنفيه.