رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٠ - روايت ابراهيم بن هاشم عن حماد بن عثمان و الامام الصادق(ع)
صاحب منتقى الجمان حرف ديگرى دارد كه در مورد يك سند (على عن ابيه عن حماد بن عثمان عن حريز ..) مىگويد: و يزيد وجه الغلط فى خصوص هذا السند، أن حماد بن عثمان لم يعهد له رواية عن حريز.[١]
نگارنده روايت حماد بن عثمان از حريز را غلط نمىداند، بلكه محتمل مىداند هرچند كه ثابت نباشد، به هرحال آيا ابراهيم از حماد بن عثمان نقل كرده است و آيا حماد از حريز نقل روايت نموده است، دو سوالى است كه محقق بايد به ترجمه ابراهيم بن هاشم و حماد بن عثمان و حماد بن عيسى و ترجمه حريز در معجم رجال حديث مراجعه كند تا همه جوانب بحث را درك كند، تا نظر او در ترجيح يك طرف بر طرف دوم دو سوال فوق قرار گيرد و همچنان در مورد اينكه ابراهيم بن هاشم آيا از اصحاب امام رضا (ع) و شاگرد يونس بوده يا نه؟
و اما امر دوم كه روايت ابراهيم بن هاشم از امام صادق (ع) باشد، به اين سند استدلال شده كه شيخ در تهذيبين خود از كلينى از على بن ابراهيم از پدرش روايت مىكند كه از امام صادق (ع) سوال كردم از صدقات اهل ذمه و چيزى كه گرفته مىشود از ثمن شرابها و گوشت خوكها و مردار شان؟ امام صادق فرمود: در اموال شان جزيه بر ذمه شان قرار مىگيرد.[٢]
اين روايت در دو مورد تهذيب الاحكام ذكر گرديده و سند آن چنين است: محمد بن يعقوب عن على بن ابراهيم عن ابيه عن حماد عن حريز عن محمد بن مسلم قال سألت ابا عبد الله (ع) عن صدقات اهل الذمه ...
بنا بر اين آنچه سبب اشتباه خواجوى (ره) در فوايد رجاليه شده سقطى در نسخه مطبوعه تهذيب او بوده كه معلق نسخه محققه به آن اشاره نموده است، به
[١] - الفوائد، ص ٣٦، للخواجويى.
[٢] - التهذيب، الطبعة المحققة ٤، ص ١٤٤ و ١٧٩ و الطبعة الاولى ج ٤، ص ١١٣ و ١٣٠.