رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٦ - خصوصيات منتقى الجمان

لا يحضره الفقيه، التهذيب و الاستبصار انتخاب و جمع آورى شده است و از مصادر حديثى ديگر ما استفاده نشده است.

٤- در اين كتاب تنها احاديث صحيح اعلايى و صحيح مشهورى و حسان ذكر شده و از روايات موثق و قوى و مجهول السند ذكر نگرديده و همين جهت، امتياز عمده اين كتاب از ساير كتب حديثى مى‌باشد.

توضيح: صحيح اعلايى كه مختار شيخ حسن مرحوم مى‌باشد آن است كه هر فردى كه در سند حديث واقع شده بايد عدالت او به‌شهادت دو عادل و مزكّى اثبات شود و علامت اين گونه احاديث، «صحى» مى‌باشد.

صحيح مشهورى آنكه مشهور علما آن‌را صحيح بدانند و در نظر مشهور عدالت راوى به‌شهادت يك مزكى و عادل ثابت مى‌شود كه صاحب معالم آن‌را قبول ندارد و علامت آن را در كتابش «صحر» گذاشته و در تدليل بر مدعاى خود چنين مى‌گويد: نزديك‌تر در نظر من كفايت نكردن در تزكيه راوى به‌شهادت عدل واحد است و اين موضوع گفته جمعى از اصوليين و مختار محقق ابى القاسم بن سعيد (محقق حلى) مى‌باشد. ولى مشهور بين اصحاب متأخرين ما اكتفا كردن به شهادت مزكى واحد در اثبات عدالت راوى مى‌باشد.

دليل ما اين است كه شرط نمودن عدالت در راوى مقتضى اعتبار علم به عدالت راوى مى‌باشد. و روشن است كه تزكيه عدالت به وسيله يك عادل مزكى موجب حصول علم به عدالت نمى‌شود. بلى شهادت دو عادل و مزكى نيز موجب علم وجدانى نمى‌گردد ولى شهادت بينه شرعا قايم مقام علم است. و به‌عبارت ديگر تزكيه واحد چون حجت نيست نه موجب علم وجدانى تكوينى است و نه موجب علم تعبدى و تنزيلى، ولى بينه (شهادت دو عادل) علم تعبدى است.

صاحب منتقى الجمان با اين وصف صحيح مشهورى را در كتاب خود ذكر