حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٥٠ - ٢ ٢ تاريخ گذارى از روى سندها

ترقى دهند. مثلًا نام پيامبر را به سند روايتى اضافه كنند كه در اصل به يكى از صحابه مى‌رسيده است. شاخت اين كار را «رشد وارونه اسانيد» (

backward growth of isnads

) ناميد.[١] از سوى ديگر، جعل شاخ و برگ‌هاى اضافى براى سند روايت، به اين منظور صورت مى‌پذيرفت كه نام حلقه مشترك را پنهان كنند يا بر اين حقيقت سرپوش نهند كه نقل آن روايت تنها يكى دو سند با طريق منفرد (single strand) داشته است.[٢] شاخت اين احتمال را مطرح مى‌كرد كه فردى روايتى را با استفاده از نام كسى ديگر رواج داده باشد،[٣] و يُنبُل حتى مدعى بود كه رُوات حديث در همه دوره‌ها، از جمله مؤلّفان جوامع بزرگ حديثى، خود در ايجاد رشته‌هاى جعلى سند دست داشته‌اند.[٤] شاخت اين گونه اعمال مورد ادعا را «تكثير اسانيد و طرق» (spread of isnads) ناميد.[٥]

شيوه مفروض جعل يا دستكارى سند سبب شد اعتبار روش تحليل سند در تاريخ‌گذارى احاديث به مخاطره جدى افتد. مايكل كوك با پى بردن به اين معضِل، نتيجه‌بخش بودنِ روش تحليل سند را زير سؤال برد. احتجاج وى چنين است كه اگر تكثير اسانيد اساساً بر بخشى از سند احاديث تأثير گذاشته باشد، و چنان چه تكثير اسانيد از نظر تاريخى در سطحى گسترده (significant scale) روى داده باشد، در آن صورت ديگر نمى‌توان روايات را از روى سندشان تاريخ‌گذارى كرد.[٦] كوك با نگارش مقاله‌اى راجع به روايات آخر الزمان- كه تاريخ‌گذارى آنها بر اساس شواهد خارجى ممكن است- روش شاخت در تاريخ‌گذارى احاديث بر اساس حلقه مشترك را به محك آزمون گذاشته و نشان داده است كه اين روش مى‌تواند به سادگى به استنتاج‌هاى نادرستى بيانجامد.[٧] اين مقاله بسيار مهم در فصل ١١ كتاب حاضر آمده است.

[١].Schacht ,Origins ,٥٦١ -٦٦ .

[٢].Ibid ,١٧١ .

[٣].Ibid ,٣٧١ .

[٤]

. E. g. Juynboll," Some IsnAd- Analytical Methods", ٦٦٣, ٤٧٣, and passim.

[٥].Schacht ,Origins ,٦٦١ -٩٦ ,١٧١ .

يُنبُل جعل عناصر سند براى پنهان كردن نام حلقه مشترك را« شيرجه»(diving ) مى‌نامد. فى المثل نگاه كنيد به:

Juynboll," Some IsnAd- Analytical Methods", ٦٦٣- ٠٧.

[٦]

. Michael Cook, Early Muslim Dogma: a Source- Critical Study) Cambridge, ١٨٩١(, ٧٠١- ٦١.

[٧]

. Michael Cook," Eschatology and the Dating of Traditions", Princeton Papers in Near Eastern Studies ١) ٢٩٩١(, ٣٢- ٧٤.