حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٤٠٢ - ١٢ گرايش هاى مانوى در روايت«آكلة الخضر»
بعد مالك بن أنس (متوفاى ٧٩٥ م). برعكس در گونه «ط»، پس از خُدرى، عِياد بن عبد اللّه قرار دارد. اين ترتيب در گروه چهارم نيز عينا وجود دارد، جز آن كه ادامه سند در گونه «ط» متفاوت است. ابتدا ابن عَجلان، سپس سُفيان، كه پيدا كردن ردپايى از هر يك از اين دو مشكل است.[١] ممكن است كسى فكر كند كه سند گونه (ط) مشكوك است. در ترتيب متن (ط) هم چندين بىنظمى وجود دارد كه ظاهراً اين مسأله را تأييد مىكند كه اين گونه، فاقد اعتبار ديگر گونههاست. گرچه متن (ط) در چندين نكته با گروه چهارم مشترك است، امّا شواهد اين متن، آن را بيشتر به گروه سوم يعنى به «گروه دوم مدنى» نزديك مىسازد.
سرانجام به گروه چهارم مىرسيم كه تركيبى از گونههاى (د، ه) است و آشكارا سندى مصرى دارد. پس از خُدرى، عياد بن عبد اللّه بن سعد أبى السرح الفهرى است كه در سند (ط) هم بود. او پسر دومين حاكم مصر است، كه در سال ٦٥٧ [ميلادى [درگذشت. سال وفات عياد را ابن سعد بيان نكرده است.[٢] پس از او سعد بن أبى سعيد مُقبرط كه ابن سعد درباره او اظهارنظرى بسيار مختصر ارائه مىكند[٣]، و نهايتاً محدّث و فقيه مشهور مصرى ليث بن سعد (متوفاى ٧٨٠ ميلادى).[٤]
ساختار متن دو گونه اين «گروه مصرى» تا حدودى شبيه ساختار متن گروه اول مدنى ( «ب» و «ل») است. در بند ٤ آن آمده است كه پيامبر پس از شنيدن سؤال «به مدت يك ساعت» سكوت كرد. پس از او سعيد بن أبى سعيد المَقبُرى كه ابن سعد درباره او به اظهارنظرى بسيار مختصر اكتفا مىكند،[٥] و نهايتا محدث و فقيه مشهور مصرى ليث بن سعد (متوفاى ٧٨٠ ميلادى).[٦]
ساختار متن دو گونه اين «گروه مصرى» تا حدودى شبيه ساختار متن گروه اول مدنى ( «ب» و «ل») است. در بند ٤ آن آمده است كه پيامبر پس از شنيدن سؤال «به مدت يك ساعت» سكوت كرد. در ادامه موضوع وحى مطرح نمىشود و بند ٥ هم وجود ندارد. با اين همه، مهمترين ويژگى [اين گروه] از اين قرار است: در بند ٧
[١].[ براى محمّد بن عَجلان كه در سال ١٤٨ يا ١٤٩ درگذشته است نك. ابنحجر، تهذيب، ج ٩، ص ٣٤١- ٣٤٢؛ براى سفيان بن عُيَينة( متوفاى ١٩٨ ق) نك. همو، ج ٤، ص ١١٧- ١٢٢. يك شكل از گونه« ط» در مسند حُمَيدى هم وجود دارد( بيروت، ١٤٠٩ ق/ ١٩٨٨ م)، ج ٢، ص ٣٢٥- ٣٢٦.( هارالد موتسكى)]
[٢]. ابنسعد، ج ٥، ص ١٩٨.[ به گفته ابنحجر در تقريب، وى در آغاز سال ١٠٠ هجرى درگذشته است. نك. به حاشيه ابنحجر، تهذيب، ج ٨، ص ٢٠١( هارالد موتسكى)]
[٣]. ابنسعد، ج ٥، ص ١٩٨.
[٤]. نك. ابنخلكان، وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان،( بولاق، ١٢٩٩ ق)، شماره ٥٥٩.
[٥]. ابنسعد، ج ٥، ص ١٩٨.
[٦]. نك. ابنخلكان، وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان،( بولاق، ١٢٩٩ ق)، شماره ٥٥٩.