حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٠٦ - ١٠ برخى شيوه هاى تحليل إسناد با تكيه بر رواياتى با مضمون تحقيرآميز درباره زن
البته اين پژوهش همزمان دو هدف را تعقيب مىكند. يعنى علاوه بر اينكه مىكوشد پاسخهاى (احتمالى) پرسشهاى بالا را دريابد، تجربهاى در رديابى احاديث از مسيرهاى متداول- و گاه نه چندان متداول- تا قديمىترين جوامع حديثى فراهم مىآورد. بسيارى از خوانندگان در اين سرگرمى متبحّرند و احتمالًا صفحات بعد حاوى دستورالعملهايى است كه ديگر بدانها نياز ندارند. امّا به طور خاص، كسانى كه در گذشته در اين كار با مشكلاتى مواجه بودهاند، در ادامه توصيفى از شيوههايى نسبتاً سودمند خواهند يافت كه تاكنون هيچگاه تبيين نشدهاند و ممكن است تا اندازهاى به كار آيند، حتى براى آن دسته از خوانندگان كه مىپندارند در رديابى احاديث تا منابعشان مهارت كافى دارند.
اختصاراتى كه در اين مقاله استفاده شدهاند، عبارتند از:
C: concordance et indices de la tradition musulmance;
H: A. J. Wensinck, Handbook of early muhammedan tradition;
فهرستِH ، فهرست شمارهگذارى شده عناوين همه فصول جوامع نه گانه حديثى است كهC نيز بر آن مبناست؛ ر ك.H ، صXVI -XI .
قصد داريم كاوش خود را با روايتى آغاز كنيم كه در آن ظاهراً پيامبر از زن به عنوان بزرگترين مايه اغوا (در عربى. فتنه) ى مرد در زندگى ياد كرده است.
اين پژوهش با جستجوى «فتنه» درH شروع مىشود. با جستجوى ذيل «مرد» (كه حتى فهرست نشده) و «زن» (كه فهرست شده[١] هيچ ردى از آن ديده نمىشود كه احتمالًا از آن روست كه اين كلمات بسيار عمومىتر از فتنهاند و بنابر قواعد پايه فهرستنويسى، از آن صرفنظر شده است. ارجاعات سريع يافت مىشود (ص ٧٨)، امّا براى عبارت «زنان بزرگترين فتنهاند» اطّلاعات
[١]. اين كار در كل تجربة خوبى در مقايسه ارجاعات است؛ زيرا با اينكه ذيل عناوين مختلف آمدهاند، يك روايت را ارائه مىكنند، براى اينكه ببينيم خواه ناخواه يك يا چند ارجاع در جايى كه بايد فهرست مىشدند، وجود ندارد. در همين مورد، هنگام بررسى معلوم مىشود كه يك ارجاع ابنحنبل،( ج ٣، ص ٢٢) گرچه تا حدّى مربوط است، بايد حذف شود زيرا درباره روايتى متفاوت است.