حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ١٨ - ١ ١ مبادى مطالعات حديثى جديد
برساخته و بدو نسبت دهند.[١] قصهپردازان نيمهحرفهاى هم در غنىسازى اين ميراث چشمگير حديثى متداول در قرن نخست هجرى سهمى بهسزا داشتند. محتواى احاديث را غالباً در حافظه ثبت، و شفاهاً نقل مىكردند. مع ذلك پيشتر در زمان حيات پيامبر و هم پس از رحلت او، معدودى از مسلمانان به رغم وجود مخالفت آشكار با نوشتن حديث، به ثبت و نگارش كتبى احاديث اشتغال داشتند. در اواخر قرن نخست هجرى، ابتكار عمل خلفا و انگيزههاى شخصى، برخى از ناقلان زبردست را ترغيب كرد تا حجم فراوانى از احاديث موجود در آن زمان را گردآورى و نگارش كنند. اين محدّثان محتواى تأليفات خود را عمدتاً از طريق درسهاى شفاهى به شاگردان خود انتقال مىدادند. شاگردان نيز از گفتارها يادداشت برداشته و اين مطالب را به شاگردان خود منتقل مىكردند.
بدينسان تأليفاتِ مهمترين جامعان حديث فراهم آمد، امّا متأسفانه امروزه از اين مجموعههاى حديثى كه تا پيش از نيمه قرن دوم نگاشته شدهاند، هيچ اثرى باقى نمانده است.[٢] طى قرون بعدى، ميراث حديثى اسلام با گردآورى و جعل فربهتر شد و به صورت تأليفات بسيار حجيمتر درآمد.[٣]
در پرتو اين تصوير از نظام نقل حديث كه به رغم كتابت پراكنده و موردى، بنيادى شفاهى داشت، نخستين عالمان غربى در باب وثاقت تاريخى حديثى ديدگاهى دوگانه داشتند. آنان از يك سو، بخشى از روايات نبوى (مثلًا آنهايى كه علماى اسلامى به دليل اسانيد كامل و بينقصشان پذيرفته بودند) و برخى از گزارشهاى مربوط به صحابه و ديگر مسلمانان قرن نخست و آغاز قرن دوم (مثل روايات مربوط به ديدگاه صحابه در مسأله كتابت حديث و اخبار مربوط به دفترها و
[١]
. William Muir, The Life of Mahomet, xxxi; Otto Loth," Ursprung und Bedeutung der OabakAt", Zeitschrift der Deutschen Morgenl andischen Gesellschaft ٣٢) ٩٦٨١(, ٤٩٥.
[٢]
. William Muir, The Life of Mahomet, xxxii- xxxix; Sprenger," Traditi onwesen", ٤- ٨; idem," On the Origin and Progress of Writing Down Historical Facts Among the Musulmans", Journal of the Asiatic Society of Bangal ٥٢) ٦٥٨١(, ٥٧٣- ١٨; R. P. A. Dozy, De voornaamste Godsdiensten. Het Islamisme) Leiden, ٣٦٨١(, ٠٨; Alfred von kremer, Geschichte der herrsc henden Ideen des Islams) Leipzig, ٨٦٨١(, ٨٣١; idem, Culturg eschichte des Islams unter den Chalifen) Wien, ٥٧٨١(, I, ٥٧٤- ٦٧.
[٣]
. Von Kremer, Geschichte der herrsch enden Ideen, ٦٣١.