حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٩٨ - ١ اهميت علم حديث در اسلام
و برگرفته از خاستگاههايى متفاوت و بدون ارتباط درونى. اين تحقيق كه برخاسته از چنين ديدگاهى بود و به اين نتيجه انجاميد كه «بديهى است هر حديث فقهى[١] را بايد نادرست شمرد مگر آن كه خلافش ثابت شود»[٢]، شكاكيّت بىحد و حصرى را پروراند كه موجب طغيان بوالهوسى شد. پى بردن به معيارهاى كاملًا مقبول براى صحت [حديث] ممكن نبود؛ توافقى كلى بين محقّقان حتى درباره احاديث نامطلوب نسبت به پيامبر وجود نداشت. موضوعى بسيار زننده و مخالف با ديدگاه سنّتى درباره شخصيت محمد] ص [ (نظير داستان غرانيق از نظر برخى كاملًا موثّق تلقى مىشد، در حالى كه ديگر عالمان قاطعانه آن را افسانه مىشمردند.[٣] اين روايات و اخبارى مشابه مانند اين كه محمد (گوسفندى براى بت عُزّى قربانى كرد،[٤] يا پسرانش به نامهاى عبدالمَناف، عبدالعُزّى و قاسم بودند،[٥] يا توصيههايى به عبداللّه بن جَحش در سرية نَخله،[٦] صرفاً نشان مىدهد كه حديث امرى جانبدارانه نيست. اگر ما حتى در جوامع رسمى به رواياتى برمىخوريم كه مايه تضعيف گردآورنده مسلمان آن است، نظير داستانهايى درباره مشكلات خانوادگى محمّد] ص [[٧] و نه حتى شديدترين ترديدها درباره اين قبيل روايات، به اعتبار آنها خدشهاى وارد نمىكند. بنا بر اين اگر فرض كنيم كه در حديث مطالبى معتبر به جاى مانده است، پذيرش تعداد اندكى از خصوصيات نامطلوب در چهره حديثى پيامبر به عنوان حديث صحيح و رد تمام خصوصيات ديگر، حتى در مواردى كه نتوان دليلى بر خلاف آن ارائه كرد، به عنوان حديث جعلى بىگمان رأيى من درآوردى خواهد
[١]. روشن است كه مرزهاى روايات فقهى، تاريخى و تفسيرى باهم درآميخته بود.
[٢]. شوالى در چاپ جديد از:
Noldeke, Geschichte des Qorans) Leipzig, ٩١٩١(, II, p. ٦٤١.
[٣]
. Noldeke Schwally, Geschichte des Qorans) Leipzig, ٩١٩١(, I, ١٠١; Tor Andrae, Mohammad, sein Leben and sein Gilaube) Gottingen, ٢٣٩١(, ٥١] English trans. Mohammad: The man and His Faith) New York, ٥٥٩١(, ٩١- ٠٢.[
[٤]
. Ibn al- KalbD, Le Livre des idoles) Cairo, ٤٢٩١(, p. ٩١.
[٥]. هَيثَم بن عَدى در: ابنحجر، لسان الميزان، ج ٦، ص ٢١٠؛ ديار بكرى، تاريخ الخميس( ١٣٠٢)، ج ١، ص ٣٠٨.
[٦]. واقدى، ص ٣٥( چاپ ولهاوزن).
[٧]
. Noldeke- Schwally, Geschichte des Qorans, I, pp. ٧٠٢, ١١٢, ٧١٢.