حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٤٤٩ - ١٤ ناخنهاى خود را كوتاه كنيد(بررسى روايتى كهن)

دليل اين حكم، امرى ذوقى يا مصلحتى است: نماز، بخشى از حقيقت حج است؛ همچنان كه تراشيدن مو و كوتاه كردن ناخنها در حال حج، حرام است و فقط بعداً جايز مى‌شود، اين اعمال نيز بايد پيش از نماز، حرام تلقى شود. مؤيد اين ديدگاه روايت ديگرى است كه مى‌گويد: هر كس ناخنهاى خود را پس از نماز جمعه كوتاه كند، چونان كسى است كه با انجام حج و عمره، موى خود را تراشيده و ناخنهاى خود را كوتاه كرده باشد.[١]

در مقابل حديثى كه فاصله انجام اين اعمال را چهل روز معين مى‌سازد، روايتى بسيار مطنطن‌[٢] منسوب به پيامبر در دست است: هر يك از اين اعمال دوره‌اى زمانى دارند: تميز كردن اسافل اعضا در هر چهل روز، كندن موهاى زير بغل هر گاه ديده شود، اصلاح شارب وقتى بلند شود، كوتاه كردن ناخنها در هر جمعه و تميز كردن مفصلهاى انگشتان در هر وضو.[٣]

روايت بسيار مشهورِ كوتاه كردن در روزهاى جمعه با رواياتى كه به گرفتن ناخنها در روز پنج‌شنبه توصيه مى‌كنند، در تعارض است.[٤]

پيامبر آشكارا اعلام كرده است كه هر كس بخواهد از فقر، چشم درد، جذام‌[٥] و جنون در امان باشد، بايد بعدازظهر پنج‌شنبه ناخنهاى خود را كوتاه كند.[٦] نظر صريح در برابر كوتاه كردن ناخنها در روز جمعه از ابو حنيفه نقل شده است: او با

[١]. ر. ك: نسخه خطى، مؤلّف مجهول، دانشگاه استانبول، ٦٢٥٨، برگ ٩ پشت- ١٠ رو( نقل شده از رسالة الاحكام الإسلامية).

[٢]. ر. ك: الكامل فى ضعفاء الرجال، ج ١، ص ٢٥٩.

[٣]. اتحاف، ج ٢، ص ٣٩٩ و ٤١٣ فوق، فتح البارى، ج ١٠، ص ٢٩٢ ذيل؛ الدرّ المنثور، ج ١، ص ١١٣، ج ٢، ص ١- ٢؛ الإسفار، برگ ٢ رو( و قياس كنيد با همان اثر، برگ ٣ پشت، جدول زمان‌بندى ديگر براى انجام اين اعمال)؛ ميزان الاعتدال، ج ١، ص ٣٣، ش ٥٩.

[٤]. ر. ك: به طور مثال: اتحاف، ج ٢، ص ٣١٣- ٣١٤؛ الظَفَر، برگ ٣٧٠ رو و پشت.

[٥]. در متن حديث،« بَرَص»( پيسى) هست. ر. ك: الفردوس بمأثور الخطاب، ج ٣، ص ٥٩٤، ح ٥٨٦٥؛ بحار الأنوار، ج ٧٣، ص ١٢٣، ح ١٢ م.

[٦]. البركة، ص ٢١٦؛ الظفر، برگ ٣٦٩ پشت، فوق.