نرسد، آيا مكلّف بايد وضوى خود را تجديد كند؟[١] شافعى نظرى صريح در پاسخ به پرسشى خاص دارد: چنانچه شخصى وضو بگيرد، و سپس ريش خود را اصلاح كند و ناخنهاى خود را بگيرد، آيا بايد وضو را اعاده كند؟ طبق نظر شافعى، پاسخ منفى است.[٢]

علما در باره دوره مقرّر شده از سوى پيامبر براى انجام اعمال فطرت (اصلاح شارب، تميز ساختن اسافل اعضا، كوتاه كردن ناخنها و زدودن موهاى زير بغل) متّفق القول نيستند. مطابق روايتى مشهور، اين امور در هر چهل روز توصيه شده است.[٣] مسئله مورد بحث اين است كه آيا چهل روز، مدّت قطعى است يا اين عدد، حداكثر زمانى است كه فرد نبايد از آن تخطى كند؛ اما بر اساس نياز مى‌تواند كاهش يابد.[٤] روايتى كه بخارى نقل كرده است مى‌گويد ابن عمر عادت داشت كه هر دو هفته يكبار ناخنهاى خود را كوتاه كند[٥] و مى‌گفت كه پيامبر خود نيز اين كار را به همين شيوه انجام مى‌داد. نقلى ديگر مى‌گويد كه پيامبر همواره شارب خود را اصلاح مى‌كرد و هر جمعه، قبل از بيرون رفتن براى انجام نماز جمعه، ناخنهاى خود را كوتاه مى‌كرد.[٦] روايت اخير در تناقض است با نظرى كه در كتاب فتاوى تاتار خانية نقل شده و گرفتن ناخنها را قبل از نماز صبح روز جمعه جايز نمى‌داند.

[١]. ر. ك: فتح البارى، ج ١٠، ص ٢٩١؛ اتحاف، ج ٢، ص ٤١١ فوق؛ فضل الله جيلانى، فضل ...، ج ٢، ص ٦٨٥.

[٢]. الامّ، چاپ مجدد، قاهره: ١٣٨٨، ج ١، ص ١٨.

[٣]. براى نمونه، ر. ك: الدر المنثور، ج ١، ص ١١٢؛ الإسفار، برگ ٢ رو؛ السنن الكبرى، ج ١، ص ١٥٠؛ زاد المعاد، چاپ مجدد: بيروت: بى‌تا، ج ١، ص ٤٥؛ اتحاف، ج ٢، ص ٣٩٩ فوق.

[٤]. نيل الأوطار، ج ١، ص ١٣١- ١٣٢؛ فتح البارى، ج ١٠، ص ٢٩٢.

[٥]. فضل الله، ج ٢، ص ٦٨٥، ش ١٢٥٨.

[٦]. ر. ك: الوفا بأحوال المصطفى، تصحيح: مصطفى عبد الواحد، قاهره: ١٣٨٦، ص ٥٩١؛ الظَفَر، برگ ٣٦٨ پشت، پايين و ص ٣٦٩ رو؛ الدرّ المنثور، ج ١، ص ١١٢ پايين؛ أحكام القرآن، ج ١، ص ٦٦ پايين؛ تاريخ ديار بكرى، ج ١، ص ٢٠٨؛ فيض القدير، ج ٥، ص ٢٣٨، ش ٧١٣١( و احاديث متناقض را در اين شرح ببينيد)، قياس كنيد با: بررسى‌ها، عبود، ج ٢، ص ٢٠٠، ش ٩( و ر. ك: يادداشتهاى ويراستار، ص ٢٠٣- ٣٠٤).