موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٥٠ - تفسير «

نمودند، و باب خاندان وحى و تنزيل را به روى مردم بستند، اللّهُمُّ الْعَنْهُمْ لَعْناً وَبيلًا وَعَذِّبْهُمْ عذاباً أليماً.

تفسير «

قوله تعالى: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ...» الى آخره، بدان اى عزيز كه چون در سوره شريفه «حمد» اشاره به كيفيت سلوك ارباب معرفت و ارتياض است و تا «إِيَّاكَ نَعْبُدُ» تمام كيفيت سلوك من الخلق الى الحقّ است، چنانچه سالك از تجلّيات افعاليه به تجلّيات صفاتيه و از آن به تجلّيات ذاتيه ترقّى نمود و از حجب نورانيه و ظلمانيه خارج و به مقام حضور و مشاهده واصل گرديد، پس مرتبه فناى تامّ حاصل و استهلاك كلّى رخ داد. و چون سير الى اللَّه تمام شد به غروب افق عبوديت و طلوع سلطنت مالكيت در «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌»؛ پس در منتهاى اين سلوك، حالت تمكّن و استقرارى رخ دهد و سالك به خود آيد و مقام صحو حاصل شود و توجه به مقام خود كند، و لكن به تبع توجه به حق؛ به عكس حال رجوع الى اللَّه كه توجه به حق تبع توجه به خلق بود.

و به عبارت ديگر، در حال سلوك الى اللَّه در حجاب خلقى حق را مى‌ديد؛ و پس از رجوع از مرتبه فناى كلى كه در «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌» حاصل شد، در نور حق خلق را مشاهده مى‌كند؛ و از اين جهت «إِيَّاكَ نَعْبُدُ» گويد به تقديم ضمير «ايّا» و «كاف» خطاب بر ذات خود و عبادت خود. و چون اين حال را ممكن است ثباتى نباشد و لغزش در اين مقام نيز متصوّر است، ثبات و لزوم خود را از حق تعالى طلب كند به قوله «اهْدِنَا» أىْ: ألْزِمْنا- چنانچه تفسير شده است‌[٥٩٢].

[٥٩٢] - ر. ك: به صفحه ٢٦٧.