موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٠٢ - تحقيق عرفانى در بيان نكته تقديم «رحمان» بر «رحيم»

تحقيق عرفانى: در بيان نكته تقديم «رحمان» بر «رحيم»

علماء ادب گفته‌اند: «رحمان» و «رحيم» مشتق از «رحمت» و براى مبالغه است؛ ولى در «رحمان» مبالغه بيشتر از «رحيم» است‌[٤٩٥]. و قياس اقتضا مى‌كرد كه «رحيم» بر «رحمان» مقدم باشد، ولى چون «رحمان» به منزله علَم شخصى و اطلاق بر ديگر موجودات نمى‌شود، از اين جهت مقدم شده است. و بعضى هر دو را به معنى واحد گرفته و تكرار آن را محض تأكيد دانسته‌اند[٤٩٦]. و ذوق عرفانى، كه قرآن نيز به اعلى‌ مراتب آن نازل شده است، مقتضى آن است كه «رحمان» بر «رحيم» مقدم باشد؛ زيرا كه قرآن شريف نزد اصحاب قلوب، نازله تجلّيات الهيه و صورت كتبيه اسماء حسناى ربوبيه است. و چون اسم «رحمان» محيطترين اسماء الهيه است پس از اسم اعظم، و به تحقيق پيوسته است نزد اصحاب معرفت كه تجلّى به اسماء محيطه مقدم است بر تجلّى به اسماء محاطه، و هر اسم كه محيطتر است تجلى به آن نيز مقدّم است، از اين جهت، اول تجلّى در حضرت واحديّت، تجلّى باسم اللَّه الاعظم است؛ و پس از آن، تجلّى به مقام رحمانيت. و تجلّى به رحيميت پس از تجلّى به رحمانيت است؛ و همين‌طور در تجلّى ظهورى فعلى نيز تجلّى به مقام «مشيّت»، كه اسم اعظم است در اين مشهد و ظهور اسم اعظم ذاتى است، مقدّم بر همه تجلّيات است.

و تجلّى به مقام رحمانيت- كه احاطه بر جميع موجودات عالم غيب و شهادت دارد و اشاره به آن است: «رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ»[٤٩٧]- مقدم است بر ساير

[٤٩٥] - ر. ك: الكشاف، ج ١، ص ٦؛ البحر المحيط، ج ١، ص ١٦.

[٤٩٦] - ر. ك: مجمع البيان، ج ١، ص ٩١.

[٤٩٧] -« رحمت من همه موجودات را فرا گرفته است».( الأعراف( ٧): ١٥٦)