موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٩٤ - تفسير «

و اين كه در بعض روايات نيز وارد است كه «بِسْمِ اللَّه أي‌أسْتَعينُ»[٤٦٩]، يا بر وفق مذاق عامّه است، چنانچه در روايات بسيار شايع است، و اختلاف احاديث بسيارى به همين معنا محمول است، و لهذا در همين باب نيز در «بِسْمِ اللَّهِ‌» حضرت رضا عليه السلام فرموده: «أيْ، أسِمُ نَفْسي بِسِمَةٍ مِنْ سِماتِ اللَّه»[٤٧٠]. و يا آن‌كه مقصود از «استعانت» لطيف‌تر از آن است كه عامّه ادراك مى‌كنند كه در آن سرّ توحيد به نحو ادقّ است.

و بعض اهل معرفت آن را متعلّق به «ظَهَرَ» گرفته و گفته: أيْ، ظَهَرَ الْوُجُودُ باسْمِ اللَّه‌[٤٧١]. و اين به‌حسب مسلك اهل معرفت و اصحاب سلوك و عرفان است كه همه موجودات و ذرّات كائنات و عوالم غيب و شهادت را به تجلّى اسم جامع الهى؛ يعنى «اسم اعظم»، ظاهر دانند. بنابراين، «اسم»- كه به‌معنى نشانه و علامت است يا به‌معنى علوّ و ارتفاع است- عبارت از تجلّى فعلى انبساطى حق- كه آن را «فيض منبسط» و «اضافه اشراقيه» گويند- مى‌باشد؛ زيرا كه به حسب اين مسلك، تمام دار تحقّق، از عقول مجرّده گرفته تا اخيره مراتب وجود، تعيّنات اين فيض و تنزّلات اين لطيفه است. و در آيات شريفه الهيه و احاديث كريمه اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام مؤيّد اين مسلك، بسيار است؛ چنانچه در حديث شريف كافى فرمايد: «خداوند خلق فرمود «مشيّت» را بنفسها؛ پس خلق فرمود اشياء را به مشيّت»[٤٧٢]. و از براى اين حديث شريف هر كس به‌حسب‌

[٤٦٩] - معاني الأخبار، ص ٤، حديث ٢؛ التوحيد، صدوق، ص ٢٣١، حديث ٥.

[٤٧٠] - ر. ك: صفحه ٢٨٦.

[٤٧١] -« هستى با اسم اللَّه پديدار گشت».( الفتوحات المكّيه، ج ١، ص ١٠٢)

[٤٧٢] - الكافي، ج ١، ص ١١٠،« كتاب التوحيد»،« باب أنّ الإرادة من صفات الفعل»، حديث ٤.