موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٤٠ - فصل سوم در ذكر سجود و ركوع

تنزيه از تكثير اسمائى است؛ يا تنزيه از توحيد است؛ چه كه توحيد، تفعيل است، و آن از كثرت به وحدت رفتن است؛ و اين خالى از شائبه تكثير و تشريك نيست؛ چنانچه توصيف به علوّ ذاتى و تحميد نيز خالى از شائبه اين معانى نيست.

و «العلىّ» از اسماء ذاتيه است. و به حسب روايت كافى، اوّل اسمى است كه حق براى خود اتخاذ فرموده؛ يعنى، اول تجلّى ذات براى خود است. و عبد سالك چون از خود در اين مقام فانى شد و ترك عالم و آنچه در آن است نمود، مفتخر به اين تجلّى ذاتى شود.

و بدان كه چون ركوع، اول و سجود، ثانى است، تسبيح و تحميد در آنها فرق‌ها دارد. و نيز «ربّ» در آن دو مقام، فرق دارد؛ زيرا كه «ربّ» چنانچه اهل معرفت گفته‌اند، از اسماء ذاتيه و صفاتيه و افعاليه است به سه اعتبار[٧٦٣]. بنابراين، «ربّ» در «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‌» از اسماء فعليه شايد باشد به مناسبت مقام قيام، كه مقام توحيد افعالى است؛ و در ركوع از اسماء صفاتيه است به مناسبت اين‌كه ركوع مقام توحيد صفات است؛ و در سجود از اسماء ذاتيه است به مناسبت آن كه سجود مقام توحيد ذات است. و «تسبيح» و «تحميد» نيز در هر يك از مقامات واقع شد، مربوط به آن مقام است‌[٧٦٤].

[٧٦٣] - إنشاء الدوائر، ص ٣٠؛ و ر. ك: ص ٣١٥ از همين كتاب؛ و شرح دعاء السحر، ص ٤٦.

[٧٦٤] - در نسخه خطى، قبل از آغاز فصل چهارم، حضرت امام مطلبى نزديك به دو صفحه با عنوان« تنبيه عرفانى» مرقوم فرموده‌اند، اما سپس به علامت حذف بر روى اين قسمت قلم كشيده و در حاشيه مرقوم فرموده‌اند: اين تنبيه زياد است و بايد محو شود تا آخر. در استنساخ مجدد كتاب نيز اين قسمت موجود نيست؛ اما مطلب مزبور در چاپ‌هاى قبلى اين كتاب درج گرديده است. در اين چاپ اين قسمت حذف گرديد.