موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩ - فصل هفتم در بيان تفهيم است

غش كرد؛ چون حالت افاقه دست داد، از سببش سؤال شد. فرمود: «ما زِلْتُ ارَدِّدُ هذِه الآيَةَ عَلى‌ قَلْبي حَتّى‌ سَمِعْتُها مِنَ الْمُتَكَلِّمِ بِها فَلَمْ يَثْبُتْ جِسْمي لِمُعايَنَةِ قُدْرَتِه»[٦٤].

و از جناب ابوذر- رضي اللَّه عنه- نقل شده كه «قامَ رسولُ اللَّه صلى الله عليه و آله ليلةً يُردّدُ قولَه تعالى: «إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ‌»[٦٥]»[٦٦].

بالجمله، حقيقت ذكر و تذكّر، ذكر قلبى است، و ذكر لسانى بدون آن بى‌مغز، و از درجه اعتبار به‌كلّى ساقط است. چنانچه در احاديث شريفه به اين معنا بسيار اشاره شده. رسول اكرم صلى الله عليه و آله به أبى‌ذر فرمود: «يا أباذَرٍّ! رَكْعَتَانِ مُقْتَصِدَتَانِ في تَفَكُّرٍ خَيْرٌ مِنْ قِيامِ لَيْلَةٍ و الْقَلْبُ لَاهٍ. (ساهٍ خ. ل)»[٦٧].

و هم از رسول اكرم صلى الله عليه و آله منقول است كه «خداى تعالى نظر به صورت‌هاى شما نمى‌كند، بلكه نظر به قلب‌هاى شما مى‌كند»[٦٨].

و در احاديثِ حضور قلب مى‌آيد كه نماز به‌قدر حضور قلب، مقبول است، و هرچه قلب غفلت داشته باشد به همان اندازه نماز را قبول نمى‌كنند. و تا اين‌

[٦٤] -« آن‌قدر اين آيه را با خود تكرار كردم تا آن را از گوينده آن شنيدم و اندامم تاب ديدن قدرت او را نياورد».( المحجّة البيضاء، ج ١، ص ٣٥٢)

[٦٥] - المائده( ٥): ١١٨.

[٦٦] -« شبى پيامبر برخاسته بود و مكرّر اين آيه را تلاوت مى‌فرمود:" اگر عذابشان كنى بندگان تو هستند، و اگر آنها را ببخشى همانا تو عزيز و حكيم هستى"».( المسند، احمد بن حنبل، ج ١٥، ص ٥٤٦، حديث ٢١٣٨٧)

[٦٧] -« اى ابوذر! دو ركعت ميانه توأم با انديشه و تفكر بهتر است از زنده داشتن يك شب در حالى كه قلب بازيگر و غافل است».( مكارم الأخلاق، ج ٢، ص ٣٧١، حديث ٢٦٦١؛ بحار الأنوار، ج ٧٤، ص ٨٢، حديث ٢)

[٦٨] - مكارم الأخلاق، ج ٢، ص ٣٧٧، حديث ٢٦٦١؛ بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ٢٤٨.