موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١٩ - تنبيهٌ آخر بيان تناسب «

اصحاب عرفان صحيح نيست. و چون كلام بيضاوى در اين مقام و كلام فيلسوف مذكور طولانى است، ذكر آن نشد؛ هر كس مايل است، به تفسير سوره «فاتحه» مرحوم فيلسوف مذكور رجوع كند[٥٢٥].

و «ربّ» اگر از اسماء صفات باشد به معنى «مالك» و «صاحب» و اشباه آن، مراد از «عالمين» جميع ما سوى اللَّه ممكن است باشد؛ چه موجودات عالم ملك باشد يا موجودات مجرّده غيبيه.

و اگر از اسماء افعال باشد- كه شايد ظاهرتر همين است- مراد از «عالمين» عالم ملك است فقط؛ زيرا كه «ربّ» در آن وقت به معنى «مربّى» است؛ و اين معنا تدريج لازم دارد و عوالم مجرّده از تدريج زمانى منزّه هستند. گرچه نزد نويسنده به يك معنا، روحِ تدريج در عالم دهر متحقّق است؛ و به همان معنا اثبات حدوث زمانى، به معنى روح زمان و دهريّتِ تدريج، در عوالم مجرّده نيز كرديم؛ و در مسلك عرفانى نيز حدوث زمانى را براى جميع عوالم ثابت مى‌دانيم، اما نه به آن طور كه در فهم متكلّمين و اصحاب حديث آيد.

تنبيهٌ آخر: بيان تناسب «

بدان كه «حمد» چون در مقابل «جميل» است، و از آيه شريفه استفاده شود كه حمد و ستايش براى مقام اسم اعظم كه اسم جامع است، كه داراى مقام ربوبيت عالميان و رحمت «رحمانيه» و «رحيميه» و «مالك يوم دين» است ثابت است، پس اين اسماء شريفه؛ يعنى «رَبّ» و «رحمان» و «رحيم» و «مالك» را بايد در تحميد، مدخليتى بسزا باشد. و ما پس از اين در ذيل قول خداى تعالى:

«مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌» به بيانى تفصيلى ذكرى از اين مطلب مى‌نماييم.

[٥٢٥] - ر. ك: تفسير البيضاوي، ج ١، ص ٨؛ تفسير القرآن الكريم، صدرالمتأ لّهين، ج ١، ص ٧٩.