موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٨٢ - فصل سوم در بيان اركان استعاذه است

واسطه دام‌هاى گوناگون، انسان را از وصول به مقصد و حصول مقصود بازدارد.

و آنچه كه بعض اعاظم از اهل معرفت‌[٤٤٧] ذكر فرموده كه حقيقت شيطان عبارت است از جميع عالم به جنبه سوائيه، پيش نويسنده تمام نيست؛ زيرا كه جنبه سوائيه كه عبارت از يك صورت مو هومه عارى از حقيقت و خالى از تحقّق و واقعيتى است، از دام‌هاى ابليس است كه انسان را سرگرم به آن مى‌كند- و شايد اشاره به اين معنا باشد قول خداى تعالى: «أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ^ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ»[٤٤٨]- و الّا خود ابليس، حقيقتى است كه داراى تجرّد مثالى [بوده‌] و حقيقت ابليسيه كلّيه كه رئيس الأبالسه است وهم الكلّ است؛ چنانچه حقيقت عقليه مجرّده كلّيه، كه آدم اوّل است، عقل الكلّ است؛ و واهمه‌هاى جزئيه ملكيه از مظاهر و شؤون آن است؛ چنانچه عقول جزئيه از شؤون و مظاهر عقل كلّى است. و تفصيل و تحقيق اين مقام از حوصله اين رساله خارج است.

بالجمله، آنچه در اين سلوك الهى و سير الى اللَّه مانع از سير شود و خار طريق گردد، آن، شيطان يا مظاهر آن مى‌باشد كه اعمال آنها نيز عمل شيطان است. و آنچه از عوالم غيب و شهود و عوارض حاصله براى نفس و حالات مختلفه آن، حجاب روى جانان شود، چه از عوالم ملكيه دنياويه باشد چون فقر و غنا و صحت و مرض و قدرت و عجز و علم و جهل و آفات و عاهات و غير آن و چه از عوالم غيبيه تجرّديه و مثاليه باشد چون بهشت و جهنّم و علم متعلق به آن حتى علوم عقليه برهانيه كه راجع به توحيد و تقديس حق است، تمام آنها از دام‌هاى‌

[٤٤٧] - مراد قاضى سعيد قمى مى‌باشد. ر. ك: التعليقة على الفوائد الرضوية، ص ٦٦- ٦٧.

[٤٤٨] -« تفاخر به بيشتر داشتن، شما را غافل داشت تا كارتان به گورستان رسيد».( التكاثر( ١٠٢): ١- ٢)