راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٨٠ - نشانههاى عالمان آخرت

آن آماده دارد، و رأى خود را قاطع مى‌شمارد. او در دفع شبهات مانند عنكبوت است كه تارهاى خود را مى‌تند و نمى‌داند درست كار كرده يا نه؟

هيچ گمان نمى‌كند كه در آنچه منكر شده دانشى موجود است، و نمى‌داند در ماوراى آنچه به آن رسيده است مذهبى هست. اگر چيزى را با چيز ديگر بسنجد نظر خويش را تكذيب نكرده بدان اعتماد مى‌كند، و اگر موضوعى برايش مبهم باشد چون نادانى خود را مى‌داند آن را پنهان مى‌كند تا به او نگويند نمى‌داند.

سپس به خود جرأت مى‌دهد و حكم صادر مى‌كند، او منشاء تاريكيها، عامل ايجاد شبهات، و درافتاده در انواع نادانيهاست. در مورد آنچه نمى‌داند پوزش خواهى نمى‌كند تا سالم بماند، و نسبت به آنچه مى‌داند يقين ندارد تا سود برد روايات را مانند باد كه برگهاى خشك را پراكنده مى‌كند به دور مى‌ريزد ميراث برندگان از احكام خلاف او مى‌گريند، و خونهايى كه طبق حكم او بناحقّ ريخته شده است شيون مى‌كنند فرج حرام به حكم او حلال گشته، و فرج حلال به رأى او حرام گرديده است. از آبشخور مقامى كه به خود بسته سيراب نگشته، و اهل علم حقّى كه از آن دم مى‌زند نيست.

غزّالى مى‌گويد: على (ع) نيز فرموده است: «چون علم را بشنويد آن را فرو دهيد، و با شوخى آن را نياميزيد، و گرنه دلها آن را نمى‌پذيرد.»

يكى از پيشينيان گفته است: آن كه خنده‌اى مى‌كند، چيزى از دانش خود را به خارج پرت مى‌كند، و نيز گفته‌اند: اگر در معلّم سه خصلت گرد آيد، بر شاگرد نعمت تمام است، و اين سه عبارتند از: شكيبايى، فروتنى و خوشخويى. و اگر در شاگرد سه صنعت جمع شود نعمت بر معلّم كامل است، و آنها عبارتند از عقل، ادب و خوش‌فهمى.

خلاصه صفاتى كه قرآن به آنها سفارش مى‌كند از عالمان آخرت جدا نيستند، زيرا آنها قرآن را براى عمل مى‌آموزند نه براى خواندن تنها. گفته‌اند پنج صفت كه مفهوم پنج آيه قرآن است از نشانه‌هاى علماى آخرت است، و آنها عبارتند از: ترس از خدا، خشوع، فروتنى، خوشخويى و برگزيدن آخرت بر