راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٩٨ - شرايط مناظره و آداب آن

اظهار فضل و شرف در نزد مردم، و به قصد مباهات و مجادله و جلب توجّه مردمان صورت گيرد، منشاء همه‌خويهايى است كه در پيشگاه خداوند زشت و ناپسند، و در نزد دشمن او ابليس خوب و پسنديده‌اند. نسبت اين صفات با گناهان باطنى از قبيل خود برتربينى، خودپسندى، ريا، حسد، همچشمى، خودستايى، جاه‌طلبى و جز اينها مانند نسبت شرابخوارى با گناهان ظاهرى از قبيل زنا، تهمت، قتل و دزدى است، همان گونه كه اگر كسى ميان نوشيدن شراب و ديگر گناهان مخيّر شود، شراب خوردن را كوچكتر از همه آنها شمرده به آن اقدام مى‌كند، ليكن همين گناه او را در حال مستى به ارتكاب ديگر گناهان مى‌كشاند. كسى كه حبّ محكوم كردن ديگران و چيرگى در مناظره و جاه‌طلبى و فخر فروشى بر مزاج او غلبه يافته است، همين خويهاى زشت او را وادار مى‌كند كه همه پليديها را در دل خود گرد آورد، و تمام صفات نكوهيده در او برانگيخته شود. دلائل نكوهش اين صفات از طريق آيات و اخبار در بخش مهلكات ذكر خواهد شد، و ما در اين جا تنها به مجموع آنچه از اين صفات در مناظره برانگيخته مى‌شود اشاره مى‌كنيم: ١- حسد: پيامبر خدا فرموده است: «حسد مانند آتش كه هيزم را مى‌خورد حسنات را از ميان مى‌برد.»«١» و مناظره كننده هرگز از حسد جدا نيست، زيرا گاهى در مناظره غالب، و زمانى مغلوب مى‌شود، مردم يك بار گفتار او، و بار ديگر گفتار غير او را مى‌ستايند، و مادام كه در دنيا كسى باقى است كه مردمان او را به وسعت دانش و نيروى انديشه ياد مى‌كنند، و يا گمان مى‌برند كه او از وى سخنورتر و انديشمندتر است، ناگزير به او حسادت مى‌ورزد و دوست دارد اين نعمت از او زايل شود، و مردم از او روى گردانند، و دلها از او منصرف گردد. حسد آتش سوزانى است كه هر كس بدان دچار شد در دنيا گرفتار عذاب دردناكى گرديده، و عذاب او در آخرت سخت‌تر و بزرگتر