راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٢١ - كتاب قواعد عقايد

باب اوّل طرق رهايى از آسيب بدعتهاى بدعت‌گذاران از راه متابعت كتاب خدا و سنّت و پيروى از ائمّه هدا (ع)

يكى از دانشمندان گفته است: بدان كه عقل جز به وسيله شرع هدايت نمى‌شود، و شرع جز به كمك عقل بيان و روشن نمى‌گردد، عقل به منزله پايه و اساس، و شرع مانند بناست، و بنا اگر روى پايه ساختمان نشده باشد پايدار و استوار نمى‌ماند، و اگر بر روى پايه‌اى بنايى ساخته نشود، آن پايه سودى ندارد.

و نيز عقل مانند چشم است و شرع همچون شعاع آفتاب، و مادام كه شعاعى از خارج نتابيده چشم را سودى نيست. از اين رو خداوند متعال فرموده است: قَدْ جاءَكُمْ من الله نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ، يَهْدِي به الله من اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ من الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ‌«١» ، و نيز عقل در حكم چراغ است و شرع به منزله روغن يا نفت است كه سبب روشنايى آن است، و تا نفت وجود نداشته باشد چراغ روشن نمى‌شود، و مادام كه چراغى نباشد نفت روشنايى ندارد.

گفتار خداوند متعال به همين مطلب اشاره دارد: الله نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ ... تا نور على نور«٢»، و نيز شرع عقلى است در خارج وجود انسان و عقل شرعى است در داخل وجود او، و اين دو كمك‌كار يكديگر بلكه متّحد با هم هستند، و چون شرع عقلى است بيرون از وجود آدمى خداوند نام عقل را در موارد متعدّدى از قرآن از كافران سلب كرده، مانند اين كه فرموده است:

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ«٣»، و از جهت اين كه عقل شرعى است در داخل وجود