راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٠٣ - شرايط مناظره و آداب آن

مشاهده اين احوال صحّت اين حديث روشن است.

٩- گردنكشى در برابر حقّ و ناخوش داشتن آن و حرص بر مجادله در آن: تا آن حدّ كه مبغوض‌ترين چيز نزد مناظره كننده اين است كه حقّ بر زبان خصمش جارى شود، و هر وقت اين اتّفاق بيفتد، آستين بالا مى‌زند و با منتهاى كوشش آن را ردّ و انكار كرده، و حدّ اعلاى امكاناتش را صرف مى‌كند تا با نيرنگ و مكر و حيله او را به كلّى دفع و از صحنه بيرون كند. پس از آن كشمكش و جدال جزء طبيعت او مى‌شود، و هر سخنى به گوشش برسد انگيزه‌اى براى اعتراض بر آن در طبع او پديد مى‌آيد، تا آن جا كه نسبت به ادلّه قرآن و الفاظ شرع نيز اين حالت بر دل او چيره مى‌شود، و برخى از اين ادلّه را در مقابل هم قرار مى‌دهد. با اين كه جدال در مقابله با باطل منع شده و پيامبر (ص) به ترك آن فرمان داده و فرموده است: «كسى كه بر باطل است و دست از مجادله برمى‌دارد، خداوند خانه‌اى در حومه بهشت برايش خواهد ساخت، و آن كه بر حقّ است و جدال را ترك مى‌كند خداوند در صدر بهشت برايش خانه‌اى بنا خواهد كرد.»«١٠» خداوند ميان كسى كه بر پروردگار دروغ بندد و آن كه حقّ را تكذيب كند تفاوتى ننهاده و آنها را برابر دانسته و فرموده است: وَ من أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‌ عَلَى الله كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ«١١»، و نيز: فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى الله وَ كَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ.«١٢»

١٠- ريا يعنى ملاحظه خلق و كوشش در به دست آوردن دل و جلب توجّه آنها: اين دردى است كه درمان آن دشوار است، و انسان را به سوى بزرگترين گناهان كبيره مى‌كشاند، چنان كه شرح آن بزودى در كتاب ريا خواهد آمد. هدف مناظره كننده در اين كار چيزى جز اين نيست كه خود را به‌