راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٤٠ - فصل ردّ شديد مؤلّف بر غزّالى در معناى علم فقه
طاعاتى كه از منبع وحى اخذ شده، و مايه تقرّب به درگاه خداوند متعال مىباشد امكانپذير است، تا بنده طاعات و فرمانهاى الهى را به همان صورتى كه دستور داده شده است به انجام رساند، و نيز منوط به اين است كه بنده به گناهانى كه انسان را از رحمت خدا دور مىگرداند دانا باشد، تا از ارتكاب آنها اجتناب ورزد. و تنها علم فقه است كه عهدهدار اين دو دانش است، از اين رو فقه مقدّمترين و مهمّترين دانشها به شمار مىآيد. از ائمه اهل بيت (ع) وارد است كه فقه ثلث قرآن است، در اين صورت چگونه ممكن است كه آن از علوم آخرت نباشد، و اين گفتار هرگز در شأن دانش فقه نيست. گويا غزّالى ميان خلافت حقّه پيامبر (ص) كه در آن رعايت و اصلاح دلهاى مردم از سوى رهبرى كه عهدهدار آن مىشود شرط است، و سلطنت غاصبانه و ظالمانهاى كه اينها در آن شرط نيست هيچ تفاوتى قائل نشده، و منشاء خطاى او نيز همين است.
كوتاه سخن اين كه بر هر مكلّفى واجب عينى است آنچه را از دانش فقه مورد نياز خود اوست تحصيل كند، و آنچه مورد نياز ديگران است به طور كفايى بر او واجب است، و در اين تفاوتى نيست كه فقه مورد نيازش از عبادات باشد يا معاملات و يا جز اينها. امّا فقه فقيهان عامّه شايستگى آن را ندارد كه به آن علم گفته شود، تا آن را از علوم دنيا يا آخرت به شمار آورند، زيرا چنان كه ما در جاى خود- اگر خدا بخواهد- اشاره خواهيم كرد، فقه اينان آميزهاى از بدعتها، نادانيها و نظريّات ساختگى گمراهكننده است.
علىّ بن ابراهيم در تفسير خود پيرامون آيه: وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ«٣٣» روايت كرده كه آن درباره كسانى نازل شده است كه دين خدا را تغيير داده و با اوامر الهى مخالفت كردهاند. آيا هيچ ديدهايد كسى از شاعرى پيروى كند، پس مقصود خداوند در اين آيه كسانى است كه با آرا و نظريّات خويش دين و آيينى را بنيان مىنهند، و مردم از آنها پيروى مىكنند، و نيز فرموده است:
«٣٣» شعراء / ٢٢٤: شاعران آنانى هستند كه گمراهان از آنها پيروى مى كنند