فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٨ - كاوشى در حكم فقهى تجسّس آیت الله سيدمحسن خرازى

رضايت عمومى از نحوه اداره امور؛ كشف نيازهاى اجتماعى و ....

حكم اقسام ياد شده

روشن است كه درحرمت قسم اوّل ودوم و در آن جايى كه مورد تجسّس، عيوب باشد جاى هيچ ترديدى نيست؛ زيرا قرآن و سنت به روشنى براين امر دلالت دارند:

الف) آيات

از قرآن كريم به اين آيه شريفه استناد شده است:

{يا أيّها الّذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظّنّ إنّ بعض الظّنّ إثم و لاتجسّسوا...} (١١)؛

اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از بسيارى از گمانها بپرهيزيد كه پاره اى از آنها گناه است و تجسّس مكنيد...

مقتضاى اطلاق نهى كه درآيه آمده، حرمت هردو قسم(اوّل و دوم) است.

محقق اردبيلى مى‌گويد:

«ولاتجسّسوا» در آيه يعنى در جستجوى عيوب مسلمانان نباشيد و نهى از دنبال كردن نقص‌هاى مسلمانان در روايات بسيارى آمده است... (١٢).

قرطبى در كتاب تفسير خود مى‌نويسد:

معناى آيه اين است كه رفتار ظاهرى افراد را ملاك برداشت خود قرار دهيد و درجستجوى كاستى‌هاى مسلمانان نباشيد؛ يعنى هيچ كدامتان به دنبال عيب برادر دينى خود نباشد تا از آن آگاهى يابد؛ چرا كه خداوند آن را پوشانيده است. (١٣)

مقتضاى نبود تقييد در كلام مفسّران آن است كه درحرمت، ميان قسم اوّل و دوم

تفاوتى نيست.