وصف خدا قرار گيرد، اسم است براى احسان و نعمتهاى ظاهرى او و اگر وصف انسان باشد اسم است براى اخلاق و افعال پسنديده‌اى كه از او ظاهر مى‌شود. [١] كرامت، عزّت همراه با تفوّق و برترى در نفس شى‌ء است، نه برترى‌طلبى نسبت به ديگرى و از آثار آن جود و سخاوت، گذشت و ... مى‌باشد و خصوصيّات آن به حسب مصاديق و موارد فرق مى‌كند. [٢] در اين مدخل از واژه «كرم» و مشتقّات‌ آن و بعضى جملات كه مفيد معناى كرامت باشد، استفاده شد.

اهمّ عناوين: عوامل كرامت‌

ادّعاى كرامت‌

١. انسانهاى برخوردار از نعمت و رفاه، مدّعى كرامت‌مندى خود، در پيشگاه الهى:

فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ.

فجر (٨٩) ١٥

پاداش با كرامت---) همين مدخل، كرامت در رزق‌

عوامل كرامت‌

١. اجتناب از گناه‌

٢. اجتناب از گناه، مايه نيل به شرافت و كرامت، در سراى جاويدان:

إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ نُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً.

نساء (٤) ٣١

٢. اداى گواهى‌

٣. اداى گواهى، از موجبات كرامت و بزرگوارى:

وَ الَّذِينَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ‌ أُولئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ.

معارج (٧٠) ٣٣ و ٣٥

٣. امانتدارى‌

٤. تكريم خداوند، از نمازگزاران امانتدار، در بهشت:

إِلَّا الْمُصَلِّينَ‌ وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ‌ أُولئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ.

معارج (٧٠) ٢٢ و ٣٢ و ٣٥

٤. انفاق‌

٥. قرار دادن مقدارى از اموال براى انفاق به نيازمندان، موجب كرامت و بزرگوارى در بهشت:

وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ‌ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ‌ أُولئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ.

معارج (٧٠) ٢٤ و ٢٥ و ٣٥

٥. ايمان‌

٦. ايمان به ربوبيّت الهى، مايه نيل به كرامت و عزّت، در پيشگاه ربوبى:

إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ‌ قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ‌ بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ.

يس (٣٦) ٢٥-/ ٢٧

٧. باور داشتن به روز جزا، مايه كرامت در بهشت:

وَ الَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ‌ أُولئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ.

معارج (٧٠) ٢٦ و ٣٥

٦. برخورد نيكو

٨. گذر از گفتار و كردار لغو و بيهوده ديگران، مايه كرامت و بزرگوارى:

... وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً.

فرقان (٢٥) ٧٢

٩. برخورد نيكو در مقابل بديهاى ديگران، سبب‌

[١] . مفردات، ص ٧٠٧، «كرم».

[٢] . التحقيق، ج ١٠، ص ٤٦-/ ٤٧، «كرم».