كمين به معناى پنهان شدن در جايى براى حمله ناگهانى و غافلگيرانه است. در كمين كسى يا چيزى نشستن به معناى منتظر ماندن تا به دست آوردن فرصت مناسب براى حمله ناگهانى و غافلگيرانه به او يا اقدام عليه او [١] و كمينگاه، محلّ كمين كردن است. [٢] در اين مدخل از مشتقّات‌ «رصد» و آياتى كه معناى كمين دارد، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: كمين دشمن، كمين شيطان و كمين مسلمانان.

كمين جنّيان‌

١. كمين كردن جنّيان در آسمان، براى دستيابى به اخبار آن، پيش از نزول قرآن:

قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَ شُهُباً وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ‌ ....

جنّ (٧٢) ١ و ٨ و ٩

٢. شنيدن صداى ملائكه و اخبار آنها، هدف عروج جنّيان به آسمانها و كمين كردن آنها، پيش از نزول قرآن:

جنّ (٧٢) ١ و ٨ و ٩

٣. منقطع شدن عروج جنّيان به آسمانها، براى كمين كردن و شنيدن صدا و سخن ملائكه پس از نزول قرآن:

جنّ (٧٢) ١ و ٨ و ٩

نيز---) همين مدخل، كمين شهابها

كمين جهنّم‌

٤. جهنّم، در كمين طغيانگران:

إِنَّ جَهَنَّمَ كانَتْ مِرْصاداً لِلطَّاغِينَ مَآباً [٤].

نبأ (٧٨) ٢١ و ٢٢

كمين خدا

٥. خداوند، مراقب كردار طغيانگران، و در كمين آنان:

الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ [٥].

فجر (٨٩) ١١ و ١٤

[١] . فرهنگ بزرگ سخن، ج ٦، ص ٥٩٤٣، «كمين».

[٢] . همان، ص ٥٩٤٤، «كمين‌گاه».

[٣] . مقصود اين است كه پيش از اين [پيش از شنيدن آيات‌قرآن‌] در كمين مى‌نشستيم و به صدا و سخن ملائكه گوش فرا مى‌داديم. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٥٥٦)

[٤] . در صورتى كه «مرصاد» مبالغه در «راصد» باشد، مفادآيه شريفه اين است كه جهنّم، خود در كمين است. (روح‌المعانى، ج ١٦، جزء ٣٠، ص ٢٣)

[٥] . مقصود اين است كه چيزى از اعمال انسانها از خداوندمخفى و پنهان نيست، زيرا خداوند جميع اقوال و اعمال آنها را مى‌شنود و مى‌بيند، چنانكه بر كسى كه در كمينگاه است، چيزى پوشيده و مخفى نيست. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٧٣٩)